شامل قاعدۀ تجاوز مى‌شود و يا در عبارت «هذا الذي شككت فيه هو الكل و المركب» كه بيان قاعدۀ فراغ مى‌گردد. پس طبق صحيحۀ محمد بن مسلم، اين كبرى كلى كه به صورت «كلّما شكّكت فيه مما قد مضى فامضه كما هو» [١]، شامل هر دو قاعده بوده و به يك لسان واحد صادر شده است.

سومين روايت در جلد اول وسائل، ص ٣٣٠، روايت دوم كه شيخ طوسى در كتاب تهذيب نقل مى‌كند، از مفيد عن احمد بن محمد عن أبيه، عن سعد بن عبد اللّه، عن احمد بن محمد بن عيسى، عن احمد بن محمد بن ابى نصر، عن عبد الكريم عن عمرو، عن عبد اللّه بن ابى يعفور، عن ابى عبد اللّه (ع) (روايت نسبتا خوب است) قال: اذا شكّكت فى شى‌ء من الوضوء و قد دخلت فى غيره فليس شكك بشى‌ء، إنّما الشك إذا كنت فى شى‌ء لم تجزه» [٢]، حالا آن شى‌ء كه لم تجزه خواه مركب يا جزء باشد، يعنى اگر در شى‌ء از وضو شك كردى و دخلت فى غيره، هم مى‌توان به اجزاء وضو مربوط دانست و هم به كل وضو بدانيم.

البته اكثر علماى شيعه قاعدۀ تجاوز را در وضو جارى نمى‌كنند و فقط قاعدۀ فراغ را مطرح مى‌كنند. اما به نظر مى‌رسد كه هر دو قاعده در وضو جارى مى‌شود. گرچه در اينجا ادعاى اجماع شده اما از روايات و از جمله همين روايت مى‌توان چنين استفاده كرد كه هم قاعدۀ تجاوز و هم قاعدۀ فراغ جارى مى‌شود.

[١] . همان.
[٢] . شيخ طوسى، همان، ج ١، ص ١٠١، ح ٢٦٢، باب صفة الوضوء و الفرض منه و السنة، ح ١١١؛ حر عاملى، همان، ج ١، ص ٣٣٠، ابوابالوضوء، باب ٤٢، ح ٢.