قواعد فقهيه - بجنوردى، سيد محمد - الصفحة ٣٥١
اما اگر منسى ركن نباشد، مثلا فاتحة الكتاب را نخوانده و از محل تجاوز كرده باشد و داخل سوره شده باشد اين دو حالت دارد: ١- گاه به طرف ركن بعدى مثلا ركوع رفته است. ٢- و يا اينكه وارد ركن بعدى نشده باشد.
در صورت اول قابل جبران است و قاعدۀ لا تعاد نسبت به عقد مستثنى جارى نمىشود و بايد برگردد و فاتحة الكتاب را بخواند و همين طور سوره و ركوع را. بر اساس قاعدۀ محل كه مىگويد بياور و تجاوز از محلّ جايگاهش دخول در ركن بعدى خواهد بود.
در صورت دوم توان اتيان را از دست دادهايم. اگر فاتحة الكتاب را بياوريم، لازم مىآيد كه دوباره ركوع را نيز بياوريم. پس تدارك اين جزء منسى غير ممكن است و تصحيح نماز از باب عقد مستثنى منه قاعدۀ لا تعاد مىشود چرا كه فاتحة الكتاب جزء عقد مستثنى منه مىباشد و اخلال به مستثنى منه سبب بطلان صلات نمىشود و نماز صحيح است.
بنا بر اين در مسألۀ ركوع، ركوع تحديد شده از طرف شارع مقدس را بخواهيم و اگر مادون ذلك باشد، قهرا داخل در عقد مستثنى قاعدۀ لا تعاد مىشود و مثل كسى مىماند كه اصلا ركوع نياورده و اما مسألۀ واجبات ديگر ركوع كه استقرار و طمأنينه و ذكر واجب، اينها داخل در ماهيت ركوع نيستند بلكه واجبات ركوع هستند كه ظرفشان ركوع مىباشد. اما خود ركوع كه عبارت است از عقد مستثناى لا تعاد آن است كه دخالت در ماهيت ركوع دارد و مسلّما ذكر واجب دخالت در ماهيت ركوع ندارد و لذا اگر انسان در ركوع، آن ركوع شرعى محدّد را بياورد اما ذكر واجب را نياورد، در اينجا نمازش صحيح است از باب جريان قاعدۀ لا تعاد نسبت به