مزاحمت كتاب است نه اعتبار اينكه مخالف كتاب نباشد. اين دو، با هم فرق دارند مؤيد اين مطلب قول امام معصوم (ع) در صحيحۀ محمد بن قيس است كه فرمود: «إنّ شرط اللّه قبل شرطكم» [١] و در روايت دعائم الاسلام آمده كه «شرط اللّه آكد» [٢] و در روايت ديگر آمده: «قضاء اللّه أحق و شرطه اوثق» لذا در اينجا امر دائر است بين شرطيّت موافقت با كتاب، و يا مانعيّت مخالفت با كتاب، و از طرفى، جمع بين اين دو نيز امكان ندارد چرا كه با شرط موافقت، بطلان، مستند به فقدان شرط مى‌شود نه وجود مانع؛ علاوه بر اينكه جعل مانعيّت بعد از جعل شرط مذكور لغو و بيهوده است.

تحقيق مطلب آن است كه أدلۀ ظهور در مانعيت مخالفت، قويتر از أدلۀ (روايات) بر شرطيّت موافقت است و چه بسا مى‌توان بر رواياتى كه دلالت بر شرطيت موافقت مى‌كند، اشكال وارد كرد.

اشكال روايات موافق با كتاب‌

اشكال بر صحيحۀ ابن سنان بدان دليل است كه علاوه بر اينكه در صدر روايت مخالفت با كتاب ذكر شده، در ذيل روايت ظهور در كبراى كلى كه منطبق با صدر است را داراست. لذا جايى براى ظهور روايت در شرط موافقت باقى نمى‌ماند علاوه بر اين، قول معصوم كه فرمود: «المسلمون عند شروطهم فيما وافق كتاب اللّه» دلالت بر حصر ندارد بلكه دلالت بر اين دارد كه شرط موافقت كتاب نافذ است كه البته‌

[١] . شيخ طوسى، استبصار، ج ٣، ص ٢٣١؛ روايت ٨٣٢؛ شيخ طوسى، تهذيب الاحكام، كتاب النكاح، ج ٢،باب المهور، ١٣٦.
[٢] . تميمى مغربى، همان، ج ٢، ص ٢٤٧، ح ٩٣٥.