اضطرارى كه اگر تحرّى كنيد و داخل نماز شويد و در اثناى صلات وقت داخل شود، شما مثل كسى هستيد كه در تمام وقت نماز خوانده‌ايد و شارع مقدس در وقت توسعه مى‌دهد بنا بر اين اين روايت نسبت به عقد مستثنى لا تعاد در وقت حكومت دارد و اين فتوا مشهور و واقعيت مسأله نيز همين است.

استثناى ديگرى به وقت اختصاصى مربوط مى‌شود مثلا چهار ركعت آخر وقت اختصاص به عصر دارد؛ يعنى وقتى به اندازۀ پنج ركعت براى قرائت نماز وقت داريم بايد چهار ركعت نماز ظهر را بخوانيم و به اندازۀ يك ركعت براى نماز عصر و باقى ركعات در خارج وقت خوانده مى‌شود كه بنا بر روايات و اجماع و فتواى فقهاى عظام نماز درست است. اينگونه كه: «من ادرك ركعة من الوقت فقد ادرك الوقت، من ادرك ركعة من الصلاة فقد ادرك الصلاة و ...» و روايات مختلف به لسان مختلف داريم. در اينجا نيز توسعه در مقام امتثال است كه شارع مقدس در دو فرد اختيارى و اضطرارى آن توسعه داده و بايد گفت روايات من ادرك بر عقد مستثنى لا تعاد حكومت دارد، چون به مقتضاى قاعدۀ لا تعاد بايد گفت نماز باطل است. اما روايات من ادرك حكومت دارد بر عقد مستثنى لا تعاد كه توسعه مى‌دهند.

آيا با تحرّى مى‌توان صحت نماز را درست كنيم و روايت اسماعيل بن دراج را در نظر نگيريم؟ بعضى از بزرگان دنبال اين مطلب هستند كه اگر سند ضعيف بود، فتوا نمى‌دهند و كارى به مشهور هم ندارند. مثلا در حجيت خبر واحد مى‌گويند، موضوع حجيت در خبر واحد خبر ثقه است و اگر خبر ثقه نبود، ما عمل نمى‌كنيم و كارى به اصحاب هم نداريم. اما به نظر ما هيچ اشكالى ندارد كه نسبت به اول وقت باشد يا به آخر وقت و لذا گفته‌اند كه روايات كثيره نسبت به درستى نماز در اول‌