قواعد فقهيه - بجنوردى، سيد محمد - الصفحة ٢٨٧
يادآورى بعد از فراغ از نماز باشد، در اين صورت شامل قاعدۀ فراغ و اگر در حين نماز باشد، قاعدۀ تجاوز را در بر مىگيرد.
روايت بعدى از بكير بن اعين از امام صادق (ع) است كه فرمود: «هو حين يتوضأ اذكر منه حين يشكّ» [١] در اينجا امام (ع) علت آن را بيان مىكند كه از اين عبارت مىتوان استفادۀ اماريت نمود (شرح و توضيح بيشتر اين روايات در بخش اثبات ادله و روايات خواهد آمد). بنا بر اين روايات در اين مقام هستند كه مكلف عملش را درست بجا آورده و نبايد به شك خود اعتنا كند و عبارت «يمضى» در بيان اين مطلب است كه بايد بگذرد و به شك خود اعتنا نكند و صلاة را ادامه دهد و اگر پايان نماز باشد و در صحت نماز شك بوجود آيد، بيانگر قاعدۀ فراغ بوده و اما اگر شك در اثناى نماز باشد، مقام قاعدۀ تجاوز خواهد بود و عبارت «اذا خرجت من شىء ثمّ دخلت فى غيره فشكّك ليس بشىء» [٢] بيان لسان قاعدۀ تجاوز بوده و «ليس بشىء» مىگويد اعتنا نكن و به عبارت ديگر در بيان وجود الشىء مىباشد كه مىگويد: بگو آوردهاى؛ بنا بر اين از ادله و روايات در اين زمينه استظهار كرديم كه روايات وارده دلالت دارند كه اين دو قاعده اماره هستند و جزء اصول عمليه نيستند.
در نتيجه ملزومات و لوازمات عقليه و عاديۀ آنها نيز حجت مىباشد.
[١] . شيخ طوسى، همان، ج ١، ص ١٠١، ح ٢٦٥؛ باب صفة الوضوء و الفرض منه و السنة، ح ١١٤؛ حر عاملى، همان، ج ١، ص ٣٣١، باب ٤٢، ح ٧.
[٢] . شيخ طوسى، همان، ج ٢، ص ٣٥٢، ح ١٤٥٩، باب احكام السهو، ح ٤٧؛ حر عاملى،همان، ج ٥، ص ٣٣٦، ابواب الخللللواقع فى الصلاة، باب ٢٣، ح ١.