دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٦٦ - سخنى درباره خيانت نسبت داده شده به ابن عباس

سخنى درباره خيانت نسبت داده شده به ابن عبّاس‌

يكى از نكات مهم در زندگانى ابن عبّاس، ماجراى بيت المال بصره است. در منابع تاريخى و حديثى مانند: تاريخ الطبرى، الكامل فى التاريخ، أنساب الأشراف، رجال الكشّى، نهج البلاغة (بدون يادكردِ نام ابن عبّاس) چنگ‌اندازى به بيت المال بصره ياد شده است و پژوهشگران، ديدگاه‌هاى گوناگونى در اين باره ابراز داشته‌اند.

الف. برخى محقّقان و رجاليان، با توجّه به: نا استوارى اسناد اين نقل‌ها، بزرگى و جلالت شخصيت و دانش و فضيلت ابن عبّاس، پيوند استوار او با على ٧ و اخلاص و شيفتگى او نسبت به آن حضرت، و نقش بنى اميّه در وارونه سازى چهره ياران على ٧، به انكار آن پرداخته‌اند.

ب. برخى ضمن اعتراف به پاره‌اى از آنچه آمد، از آن رو كه مطلب ياد شده در كتاب‌هاى بسيارى آمده است و در همان روزگار نيز نقل شده و بر ابن عبّاسْ خُرده‌گيرى شده است، نفى آن را به سهولت، ممكن ندانسته‌اند.

ج. برخى ضمن پذيرش اصل ماجرا و تذكّر على ٧، بر اين باور رفته‌اند كه ابن عبّاس، متوجّه خطاى خود شد و همه يا اكثر اموال را برگردانْد. چنين گزارشى، از جمله در تاريخ اليعقوبى آمده است. نقل يعقوبى گو اين كه منفرد است ولى مى‌تواند در تحليل جريان، سودمند افتد.