دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٧ - ١ ابو الأسود دئلى

ابن عبّاس، او را مى‌نواخت و چون از بصره بيرون مى‌رفت، مسؤوليتش را به او واگذار مى‌كرد و على ٧ نيز او را تأييد مى‌كرد. ابو الأسودّ، دانش نحو را كه على ٧ بنياد نهاده بود، به دستور وى بگسترد و استوار ساخت.[١] او اوّلين كسى است كه قرآن را اعراب‌گذارى كرد.

ابو الأسود، در ادبيات عرب، جايگاهى بس والا دارد. او را از فصيح‌ترين افراد برشمرده‌اند. نمونه‌اى از اين فصاحت، در شعر زيباى او در رثاى على ٧‌[٢] تبلور يافته است كه نمونه‌اى است از عشق به مولا ٧ و كين و خشم نسبت به دشمنان او.

او از حقگزارى و دفاع از على ٧ هرگز دريغ نمى‌كرد و گفتگوها و مناظراتش با معاويه، گواهى است بر صراحت، شجاعت و استوار گامى او در شناخت خلافت حق و حقّ خلافت و جايگاه والاى على ٧.

[١] در بنيادگذارى دانش نحو، سخنْ بسيار است. پيشينيان در نقش داشتن على ٧ و ابو الأسود، ترديد نكرده‌اند. برخى خاورشناسان، در اين موضوع، ترديد روا داشته‌اند و برخى پژوهشگران واپسين در ادب عربى نيز به آراى آنان اعتقاد پيدا كرده‌اند( ر. ك، دائرة المعارف بزرگ اسلامى: ج ٥ ص ١٨٠ ١٩١). برخى از فاضلان، ضمن استوار سازى نقش مولا و ابو الأسود در اين موضوع، پندارهاى ديگر را نقد كرده‌اند( ر. ك: تراثنا، ش ١٣ ص ٣١، مقاله« أبو الأسود الدئلى و دوره فى وضع النحو العربى»).

[٢] ر. ك: ج ٧ ص ٣٩٧( در سوگ امام).