(فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللّهِ وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَقالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الحَرِّ قُلْ نارُ جَهنَّمَ أْشَدُّ حَرّاً لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ).[١]

«تخلّف جويان (از جنگ تبوك) از مخالفت با رسول خدا خوشحال شدند ودوست نداشتند كه با اموال وجانهاى خود در راه خدا جهاد كنند(وبه يكديگر وبه مؤمنان) گفتند، در اين گرما حركت نكنيد، به آنها بگو آتش دوزخ از اين هم گرمتر است اگر بفهمند».

انقلابات سياسى، بحرانهاى سخت و پيش آمدهاى ناگوار، سنگ محكى است كه پايدار را از ناپايدار جدا مى سازد، امتحان وآزمايش بسان كوره داغى است كه طلا وخاك را از هم جدا مى كند و مدعيان وطرفداران واقعى را، از جرگه منافقان ودورغ پردازان سوا مى نمايد.

در شرايط عادى كه شانس با حكومت وقت همراه باشد، وبه تعبير صحيح امنيت وثبات سايه افكن شود، همه دعوى پايدارى وخيرخواهى مى نمايند، غريو سرودهاى نصرت ووفادارى در تمام محيط طنين انداز مى گردد، ولى اگر ورق برگردد و امنيت در خطر افتد، حملات دشمن موقعيت نظام حاكم را تهديد نمايددر چنين موقع امين وخائن، مؤمن ومنافق، راستگو وگزاف گو از هم جدا شده، وشكاف عميقى در ميان افراد پديد مى آيد.

روزى كه اميرمؤمنان (عليه السلام) ـ پس از شورش مصريان كه منجر به قتل خليفه سوم گرديد ـ از طرف مسلمانان به خلافت برگزيده شد، عموم مهاجران وانصار را با پيش آمدهاى ناگوار، وامتحان هاى سخت وآزمايش هاى صعب تهديد نمود وچنين فرمود:«والّذي بعثه بالحقّ لتبلبلن بلبلة، ولتغربلنّ غربلة ولتساطنَّ سوط القِدْر حتى يعود أسفلكم أعلاكم، وأعلاكم أسفلكم».[٢]

[١] سوره توبه، آيه٨٠.
[٢] نهج البلاغه، خطبه ١٦.