گذشته از اين، بازگشت پيامبر به سرزمين مكه، به هنگام مهاجرت اجبارى به مدينه به پيامبر نويد داده شده بود، ومفسّران مى گويند آيه ياد شده در زير در سرزمين «جحفه» به هنگام هجرت به «يثرب» فرود آمده است چنانكه مى فرمايد:

(إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعاد).[١]

«آن كس كه قرآن را بر تو فرض ولازم كرد تو را به وطن بازخواهد گردانيد».

برخى از مفسّران دو آيه ياد شده در زير را مربوط به فتح مكه مى دانند آنجا كه مى فرمايد:

(وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقينَ* قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لا يَنْفَعُ الَّذينَ كَفَرُوا إِيمانُهُمْ وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ).[٢]

«معترضانه مى گويند اگر راست مى گوييد اين فتح وپيروزى چه وقت است بگو روز فتح، ايمان افراد كافر سودى نمى بخشد وبه آنان مهلت داده نمى شود».

طبرسى از «فراء» نقل مى كند كه مقصود فتح مكه است، ولى مضمون آيه با فتح مكه تطبيق نمى كند زيرا ايمان افراد كافر در فتح مكه نتيجه بخشيد وبه آنان فرصت ومهلت داده شد. از اين جهت مى توان گفت آيه ناظر به فتح ديگرى است كه با اين دو علامت توأم بوده است.

جاسوسى به دام افتاد

مسلمانان از تصميم پيامبر (صلى الله عليه وآله) داير بر فتح مكه آگاه شدند، سران قريش در رأس آنان ابوسفيان به مدينه آمد وبا پيامبر(صلى الله عليه وآله)تماس گرفت كه پيامبر را از هر نوع واكنش بازدارد، ولى ديگر كار از كار گذشته بود، وقتى ابوسفيان شرايط را نامساعد ديد بر شتر خود سوار شد وراه مكه را در پيش گرفت.

[١] سيره حلبى، ج٣، ص ٢٤.
[٢] سوره سجده، آيه ٢٨ـ ٢٩.