خشونت وتندخويى و فقدان روح انعطاف و گذشت، رهبر را با مشكلات زياد و سرانجام با شكست روبرو مى سازد سرانجام مردم كه هنوز مزه تربيت و انضباط را نچشيده اند، از دور او پراكنده شده و صحنه يارى را ترك مى كنند; اميرمؤمنان در يكى از سخنان كوتاه خود مى فرمايد:

«آلَةُ الرّياسَةِ سِعَةُ الصَّدْرِ[١]: ابزار رهبرى، گشادگى روح و روان است».

پيامبر به تصريح قرآن از نظر نرمش و انعطاف، آنجا كه بايد رهبر از خود گذشت ونرمش نشان دهد در حدّ اعلاى اين شيوه اخلاقى بود، وحى الهى، يكى از علل پيروزى پيامبر را عطوفت و مهربانى او مى شمرد و مى فرمايد:

(فَبِما رَحْمَة مِنَ اللّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ)(آل عمران/١٥٩).

«در پرتو رحمت الهى، در برابر تندى آنها، نرم شدى و اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مى شدند، از آنان درگذر، ودر باره آنان طلب آمرزش كن ودر كارها مشورت بنما».

قرآن در يكى از سوره هاى مكى، راه نفوذ در مردم و قيام به وظايف رهبرى را چنين بيان مى كند:

(وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِئَّةُ اِدْفَعْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذي بَيْنَكَ و َ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ* وَ ما يُلَقّيها إِلاّ الَّذينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقّيها إِلاّ ذُو حَظّ عَظيم) (فصلت/٣٤ـ ٣٥).

[١] غرر الحكم، باب الف، ج١، ص٤٤.