امّا مسئله تكميل دين اگر مقصود از «دين» احكام وفروع دين باشد هرگز پرونده بيان احكام الهى در روز عرفه بسته نشد بلكه يك رشته احكام مربوط به «ربا و ارث وكلاله» پس از روز عرفه(حجة الوداع) نازل شده است.[١]

تنها روزى كه مى تواند بستر اين دو نويد الهى باشد، همان روز «غدير» است كه با تعيين جانشين پيامبر هم يأس بر دشمنان مستولى گرديد و هم آيين خدا تكميل شد.البته مقصود از يأس، نوميدى مخصوصى است كه باتكميل دين توأم مى باشد.ومقصود از تكميل دين، تكميل اركان وپى ريزى اسباب بقاء آن است، نه بيان فروع وجزئيات، اكنون به بيان هر دو مطلب مى پردازيم:

الف: تعيين جانشين واستيلاء يأس

روزى كه پيامبر (صلى الله عليه وآله) جانشين خود را رسماً تعيين كرد، در آن روز كافران در يأس ونوميدى از محو نابودى اسلام، فرو رفتند زيرا آنان تصوّر مى كردند كه آيين اسلام قائم به شخص پيامبر است وبا رحلت رسول گرامى (صلى الله عليه وآله) از ميان مى رود و اوضاع به حال سابق بازمى گردد. وقتى مشاهده كردند كه پيامبر (صلى الله عليه وآله) فرد شايسته اى را كه از نظر علم ودانش، عدالت ودادگرى، قدرت وقاطعيت بى نظير بود ، براى رهبرى تعيين كرد ومسلمانان با او بيعت كردند، از زوال اسلام نوميد گرديدند.وبه كلى مأيوس شدند و ديدند كه اسلام به صورت يك آيين ريشه دار در آمد، و ديگر

[١] الدر المنثور، ج١، ص ٣٦٥، و ج٢، ص ٢٥١.