«در باره هيچ مؤمنى پيوند خويشاوندى وعهد وپيمان را رعايت نمى كنند گروهى كه از نخست داراى چنين تصميمى بوده اند چگونه مى توانند داراى عهد وپيمانى باشند».

در هر دو آيه (هفتم ودهم) آنان را با جمله هاى (أَكْثَرهُمْ فاسِقُونَ) و (وَأَولئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ) خطاب مى كند. معنى لغوى «فسق» همان خروج وبيرون رفتن است. هنگامى كه «خرما» از غلاف بيرون آيد عرب مى گويد:«فسقت التمرة» : خرما از غلاف خود خارج شد.

در اصطلاح ما، فردى كه از فرمان خدا خارج گردد. «فاسق» ناميده مى شود و مقصود از لفظ «فاسقون» در اين آيه همان معنى لغوى آن است، يعنى آنان، از حدود پيمان گام فرا نهاده اند.

از اين جهت در آيه دوّم آنان با لفظ «المعتدون» كه همان تجاوزكاران است، توصيف شده اند.

بار سوّم قرآن برمى گردد وجود هر نوع عهد وپيمان را ميان دو گروه به خاطر نفاق درونى مشركان ناديده مى گيرد ومى فرمايد:

(فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ) .[٢]

«با سران كفر بجنگيد زيرا براى آنان عهد وپيمانى نيست».

***

[١] سوره توبه، آيه ١٠.
[٢] سوره توبه، آيه١٢.