روح خضوع وحالت نيايش در انسان، رمز شعور و نشانه آگاهى او از وجود قدرت بزرگ و علم بى پايان در صفحه هستى، وتعلّق ذاتش به آن مقام بزرگ است احساس وابستگى به وجود برتر، انسانها را به ابراز خشوع وا مى دارد و سرانجام خشوع در قالب «عبادت» تجلّى مى كند ولى نيايشگران گروه واحدى نيستند كه آنها را گروههاى مختلفى تشكيل مى دهد.

گروهى براى رفع نياز و جلب سود و يا بيم از عذاب، به اين احساس «لبيك» مى گويند، در حالى كه گروه ديگرى كه از معرفت بيشترى برخوردارند، به خاطر درك كمال مطلق و مهرى كه به خدا مىورزند، به پرستش او مى پردازند، البته اختلاف در انگيزه ها تأثيرى روى اصل قداست عمل نمى گذارد، بلكه همگان در پرتو اصلِ (وَ لِكُلّ دَرَجاتٌ مِمّا عَمِلُوا وَ ما رَبُّكَ بِغافِل عَمّا يَعْمَلُونَ) [١] در پيشگاه خدا مأجور و مثاب و داراى پاداش بزرگ مى باشند.

در حديثى امام صادق (عليه السلام) نيايشگران را به سه گروه تقسيم مى كند ودر اين مورد سخن بس جالبى دارند كه اينك يادآور مى شويم.

«قَوْمٌ عَبَدُوا اللّهَ خَوْفاً فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبِيدِ، وَ قَوْمٌ عَبَدُو اللّهَ تَبارَكَ وَ تَعالى طَلَبَ الثَّوابِ فَتِلْكَ عِبادَةُ الأُجَراءِ، وَقَوْمٌ عَبَدُوا اللّهَ حُبّاً لَهُ فَتِلْكَ عِبادَةُ الأَحْرارِ وَ هِيَ أَفْضَلُ الْعِبادَةِ» [٢].

«گروهى بسان بردگان از ترس به نيايش مى پردازند و گروه ديگر مانند مزدگيران به انگيزه پاداش، او را عبادت مى كنند در حالى كه گروه سوّم، روى مهرى كه به او

[١] براى هر كدام نسبت به اعمال خود درجه و رتبه اى است، پروردگار تو غافل ازكارهاى آنان نيست. سوره انعام، آيه ١٣٢.
[٢] كافى، ج٣، ص ١٣١، باب عبادت، ح٥.