نظر علم ودانش قابل انكار نيست البتّه نظام جهان بينى محدود مادى، نمى تواند يك چنين ادراك غير حسى وتعقلى را بپذيرد. امّا از نظر اصول علمى راهى براى انكار آن وجود ندارد.

به گفته يكى از روان شناسان، «جنبه هاى تجربى به وسيله حواس شناخته مى شود، و جنبه هاى عقلانى به واسطه انديشه منطقى ورياضى به مرحله ادراك مى رسد وسرانجام بر اثر اشراق والهام، جلوه هايى از جنبه هاى ماوراى حس واستدلال ـ روشن بينى هاى برق آسا و جرقه هاى روشنگر كه ذهن حساس نوابغ از آنها برخوردار است به مقام رؤيت مى رسند».

پرفسور «سوروكين» روان شناس معروف يكى از آن افرادى است كه وجود سه شاهراه حقيقت شناسى را به روشنى تصديق كرده وبراى ادراك عرفانى وبه اصطلاح الهام، مقام ومنزلتى ويژه قائل است وصريحاً مى گويد:

«نمى توان اين راه را تخطئه وتحقير نمود، مگر مى توان آموزش گسترده اديان بزرگ را يكسره به تقليد كوته بينان نظام مادى ناچيز وبى حكمت شمرد وبراى آن ارزشى قائل نگشت؟!»

بنابر اين مى توان معرفت هاى سه گانه را به شرح زير نام گذارى كرد:

١ـ راه حس يا حس آگاهى.

٢ـ راه عقل يا خرد آگاهى.

٣ـ راه الهام يا دل آگاهى.

امروز علم روانشناسى، الهام را به صورت يك واقعيت روانى پذيرفته وآن را چنين توصيف مى كند:«ادراك ناگهانى، آگاهى بخش توضيح دهنده يكباره وبدون مقدمه كه چون برقى لامع در صفحه ذهن مى درخشد بى آن كه حتى غالباًپيشاپيش در باره آن انديشيده باشد».

اهميت ونفوذ الهام در اكتشافات علمى مورد تأييد دانشمندان قرار گرفته است