از بيان گذشته نتيجه گرفته مى شود كه منظور قرآن از كسانى كه دستور مى دهد پيمان آنان محترم شمرده شود قبيله قريش نيست، زيرا چنانكه تاريخ گواهى مى دهد قريش پيمان خود را پيش از فتح مكه كه در سال هشتم هجرت واقع شد شكسته بودند وپيامبر (صلى الله عليه وآله)نيز نقض پيمان آنها را با فتح مكه اعلام نمود. بنابراين بايد منظور از اين استثنا گروهى باشند كه تا نزول سوره برائت كه در سال نهم هجرت نازل گرديده است پيمان خود را محفوظ داشته بودند اينجاست كه بعضى از مفسّران احتمال داده اند كه مراد بعضى از تيره هاى از «بنى بكر»است كه پيمان خود را نشكسته بودند، زيرا فقط گروه «بنى الدئل» از قبيله بنى بكر با قريش همدست شده وپيمان خود را ناديده گرفته بودند.

***

بررسى اين بخش از آيات و همچنين آيات بعدى، ما را به جوانمردى وصداقت ودرستكارى پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله)، در باره گروهى كه نسبت به پيمان خود وفادار بود رهبرى مى نمايد. همچنين ما را به اسرار وراز اين بسيج عمومى آشنا مى سازد.

چه گروهى نسبت به پيمان خود وفادار بودند؟

در آيه هفتم آن گروه از مشركان را كه در نزد مسجدالحرام با پيامبر پيمان بسته بودند وبه پيمان خود وفادار بودند استثنا مى كند ومى فرمايد:

(إِلاّ الَّذِينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ).[١]

«مگر آن گروه از معاهدان كه در نزديكى مسجدالحرام با شما پيمان بستند.

[١] سوره توبه، آيه ٧.