سؤال: آيه چهل وسه سوره توبه دلالت دارد بر اين كه گروهى از منافقان نزد پيامبر (صلى الله عليه وآله)آمدند وبا طرح عذرهاى گوناگون اجازه خواستند كه در جنگ تبوك شركت نكنند، وپيامبر (صلى الله عليه وآله) نيز عذر آنان را به ظاهر پذيرفت واجازه داد.

در اين موقع وحى قرآن، پيامبر (صلى الله عليه وآله)را چنين مورد خطاب قرار داد:

(عَفَا اللّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْكاذِبينَ) .(توبه/٤٣)

«خدا تو را ببخشد! چرا به آنها اجازه دادى؟ پيش از آنكه راستگويان را از دروغگويان بشناسى؟».

محل پرسش در آيه دو مورد است:

الف: (عَفَا اللّهُ عَنْكَ) وعفو با عصمت سازگار نيست.

ب: (لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ) كه لحن توبيخ وعتاب دارد.

پاسخ: در باره پرسش نخست يادآور مى شويم كه جمله (عَفَا اللّهُ عَنْكَ) را مى توان به دو نحو معنى كرد وهر دو معنى مطابق قانون زبان عربى است ولى بايد ديد قرينه، كدام يك از دو معنى را معيّن مى كند:

١ـ جمله خبرى باشد به معنى اخبار از تحقّق عفو در گذشته يعنى خدا تو را بخشيد چنانكه مى گوييم«نَصَرَ زَيْدٌ عَمْراً: زيد عمرو را كمك كرد».

٢ـ جمله خبرى باشد امّا نه به معنى اخبار از گذشته بلكه به معناى انشاء و درحواست عفو از خدا، يعنى خدا تو را ببخشد; مانند «أَيَّدَكَ اللّهُ: خدا تو را كمك كند».

بنابر معنى اوّل، جمله ، جمله خبرى است وهدف از آن گزارش از تحقّق