اين پيروزى نه تنها اين نوع از جرمها وگناهان را برچيد، وبر همه، پرده نسيان افكند، بلكه او را از يك رشته اتهامهايى مانند كاهن، ساحر ومفترى وكذّاب و شاعر و اقتباس كننده كتابهاى پيشينيان، ومانند اينها كاملاً تبرئه كرد زيرا يك فرد كاهن ويا ساحر، نمى تواند چنين دولت عظيمى را در يثرب تشكيل دهد كه شعاع قدرت آن تا قلب جزيره برسد وسراسر قبائل وساكنان شبه جزيره متوجه دين وآيين او گردند وهر روز، قلوب بيشترى را تسخير كند.

اصولاً يكى از سنن اجتماعى اين است كه اگر فردى مدعى مقام ومنصبى گردد ويا اصل و مكتبى را ارائه كند ويا مدعى اصلاح اجتماعى شود، روز نخست انواع ناسزاها و دشنام ها وبلكه تهمت ها به سوى او سرازير مى گردد ولى آنگاه كه او به ادّعاى خود عينيت بخشيد وعملاً داراى مقام ومنصبى شد و اصل و مكتب خود را پياده كرد واصلاح خود را به گونه اى ارائه داد، طبعاً چنين عينيّتى بر تمام آن همه انديشه ها وذهنيات خاتمه مى بخشد.

حيات پيامبر (صلى الله عليه وآله) نيز از اين اصل جدا نبود فتح وپيروزى چشمگير پيامبر در حديبيه ويا مكه جرم هاى خيالى قريش را پنهان ساخت، بلكه همه ناسزاگويى هايى كه ممكن بود بدون پيروزى در ذهن عوام مؤثّر افتد، رخت بربست وديگر در نظر مخالفان نه مجرم وگنه كار بود ونه كاهن و شاعر ويا ساحر وجادوگر، بلكه انسانى ملكوتى بود كه با واقع بينى و درك واقعيتها و شناخت قوانين آفرينش و مصالح و مفاسد انسانها،از طريق وحى جهان عرب را به سعادت رهبرى كرد.

٥ـ مقصود از متقدّم ومتأخّر چيست؟

در آيات سوره فتح هرچند حد زمانى اين تقدّم وتأخّر بيان نشده ولى طبق بيان ياد شده مى توان گفت مقصود حوادث مربوط به پيش از هجرت وپس از آن است وعلّت جداسازى اين دو، از هم اين است كه گناهان پيش از هجرت از دايره لفظ