حوادث بعدى به خوبى نشان داد كه قرارداد حديبيه تا چه اندازه مفيد بود زيرا پيامبر در پرتو اين پيمان،پس از ايمنى از ناحيه هجوم قريش بر مدينه وهمكارى آنها با ساير دشمنان، توانست دو كار بزرگ را انجام دهد:

١ـ با ارتش مجهز آخرين لانه فساد در شبه جزيره را به نام «خيبر» به محاصره در آورد، وپس از يك نبرد چند روزه همه يهودان «خيبر» و «وادى القرى» را خلع سلاح نمود. و اگر چنين اطمينانى از جانب جنوب وجود نداشت توجه به شمال ونبرد با متحدان قريش (يهودان خيبر) امكان پذير نبود.

٢ـ پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) در سال هفتم توانست، سفيران خود را به اطراف نقاط معموره آن روز، روانه سازد وسران كشورهاى متمدن را به آيين خود دعوت نمايد و از اين طريق جهانى بودن آيين خويش را اعلام دارد وبرساند كه دوران شرايع ديگر، سپرى شده وهمگى بايد از آخرين سلسله شرايع سماوى پيروى كنند.

برخى از مواد صلحنامه در كام برخى از ياران پيامبر شيرين نبود خصوص ماده اى كه مى گفت پيامبر بايد فرارى قريش را كه از كفر به اسلام پناهده مى شود،پس بدهد ولى قريش فرارى مسلمانان را كه از اسلام به سوى كفر پناه مى برد باز پس نخواهد داد اين ماده در نظر عمر بن خطاب يك نوع تن به ذلّت دادن بود.

ولى حوادث بعدى به خوبى ثابت كرد كه هر دو قسمت ماده به نفع اسلام بود، تا آنجا كه خود قريش احساس كردند كه در تحميل اين ماده بر پيامبر (صلى الله عليه وآله)اشتباه كردند وبعدها خواهان الغاى آن شدند.[١]

مسلمانان با پيروزى سياسى به مدينه بازگشتند و آياتى درباره اين حادثه نازل

[١] فروغ ابديت، ص ٢٠٣ـ ٢٠٥ .