«هرگز بدى و نيكى يكسان نيست بدى را با نيكى دفع كن تا دشمنان سرسخت، بسان دوستان گرم و صميمى شوند. به اين شيوه اخلاقى افرادى نائل مى شوند كه داراى صبر و بردبارى بوده و بهره عظيمى (از ايمان وتقوا) داشته باشند.

علّت تأثير اين شيوه اخلاقى از اين جهت است كه افراد بدكار در انتظار انتقام و كيفرند، آنگاه كه بر خلاف انتظارشان ، بدى را با خوبى پاسخ شنيدند وجدان ملامت گر (نفس لوّامه) آنان بيدار شده و از درون آنان را به باد انتقاد وسرزنش مى گيرد، در اين موقع است كه جاى عداوتها و كينه ها را، كم كم مهر و محبت وصفا و خلوص مى گيرد.

طبيعى است رهبر موقع شناس از اين شيوه اخلاقى در موردى استفاده مى كند كه هنوز شخصيت انسانى آنان به كلّى محو نشده و «نفس لوّامه»آنان آسيب نديده باشد و گرنه بايدبا آنان به صورت ديگر معامله كرد و به تعبير رسول گرامى (صلى الله عليه وآله)«ولا يقيم النّاسِ إِلاّ السَّيْفُ» [١]: برخى از مردم به اندازه اى لجوج و بدسگال هستند كه فقط زير ضربات خرد كننده شمشير، آدم مى شوند و دست از كردار زشت خود برمى دارند».

قرآن شيوه رفتار پيامبر (صلى الله عليه وآله) را با گروه كافر به نحو بس شايسته اى توصيف مى كند و آن را با لفظ «عظيم» كه در قرآن موضوعات بس محدودى با آن توصيف شده است، توصيف مى كند و مى فرمايد:

(وَ إِنَّ لَكَ لأَجْراً غَيْرَ مَمْنُون* وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُق عَظيم* فَسَتُبْصِرُ و َ يُبْصِرونَ*بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونَ) (قلم/٣ـ٦).

«تو بر خويى بزرگ هستى به زودى مى بينى ومى بينند كه كداميك، مجنون است».

[١] وسائل الشيعه، ج١١، كتاب جهاد.باب ١، از ابواب جهاد عدو، حديث ١.متن حديث چنين است: الخير كلّه في السيف، و تحت ظل السيف ولا يقيم الناس إلاّ السيف، و السيوف مقاليد الجنة و النار.