منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٢٩
واين غير آن است كه بگوييم بيم دهنده مردم تا روز رستاخيز باشد!
پاسخ اين گفتار اين است كه «عالمين» در عرف عرب واصطلاح قرآن مجيد در سه معنا استعمال مى شود:
١ـ تمام مخلوقات خدا، مانند:
(قالَ فِرْعَونُ وَ ما رَبُّ الْعالَمينَ* قالَ رَبُّ السَّمواتِ وَ الأَرْضِ و َما بَيْنَهُما إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنينَ) (شعراء/٢٤ـ ٢٣) .
«فرعون گفت:پروردگار «عالمين» كيست؟موسى جواب داد: پروردگار آسمانها و زمين و هرآنچه ما بين زمين و آسمان است اگر اهل يقين هستيد».
٢ـ «مخلوقاتى كه داراى عقل وشعور هستند يعنى فرشته وانسان و جن مانند: (وَ مَا اللّهُ يُريدُ ظُلْماً لِلْعالَمينَ) (آل عمران/١٠٨): «خدا براى جهانيان ستمى نمى خواهد».
٣ـ انسانها،مانند: (أَتَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمينَ)(شعراء/١٦٥): «چرا شما از انسانها به مردها رو مى كنيد( واز سنّت طبيعى و مشروع كه ازدواج با زنها است، استفاده نمى كنيد؟)».
بنابر اين اگر «عالمين» در غير اين سه معنا يعنى به معناى جمعيت زياد استعمال شود، احتياج به قرينه دارد چون در آيه مورد بحث قرينه اى وجود ندارد احتمال اين كه منظور از عالمين جمعيت زيادى از انسانهاباشد، بى جهت خواهد بود.
زمخشرى در ذيل آيه (يا بَني إِسْرائيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الّتي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ و َ انّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمينَ) [١] مى گويد: عالمين به معناى جمعيت زياد است.
گفتار زمخشرى از جهاتى درست نيست زيرا اوّلاً: با گفتار ابن عباس كه
[١] «اى فرزند اسرائيل! نعمت مرا كه به شما ارزانى داشتم و شما را بر مردم زمان خود برترى دادم، به ياد آريد» (بقره/٤٧).