منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٢٤
است ويكى از نامهاى رسول اكرم (صلى الله عليه وآله)«عاقب» است وآن نيز به معناى آخرين پيامبر است.[١]
٦ـ ابومحمّد دميرى در منظومه خود چنين مى گويد:
وَالْخاتِمُ الْفاعلُ قُلْ بِالْكَسْرِ *** وَ ما بِهِ يُخْتَمُ فتحاً يَجري
يعنى خاتم به كسر تاء به معناى ختم كننده، وبه فتح تاء به معناى مهرى است كه به وسيله آن نامه و چيزهاى ديگر را مهر مى كنند.[٢]
٧ـ بيضاوى مفسر معروف مى نويسد:
خاتم النبيين يعنى آخرين پيامبرى كه پيامبران الهى را ختم كرد وبه پايان رسانيد و اگر طبق قرائت عاصم به فتح تا بخوانيم، يعنى پيامبرى كه به وسيله او سلسله پيامبران الهى ختم شدند وبه پايان رسيدند (همانطور كه نامه هنگامى كه به پايان مى رسد ختم ومهر مى شود).[٣]
٨ـ «راغب اصفهانى» در فرهنگ پر ارج خود «مفردات» مى نويسد:
در زبان عربى مى گويند: «خَتَمْتُ الْقُرآنَ» يعنى قرآن را به آخر رسانيدم وتا پايان آن خواندم، وبه رسول اكرم (صلى الله عليه وآله)«خاتم النبيين» گفته مى شود به جهت اين كه آن حضرت، نبوت را ختم كرد يعنى با آمدن خود رشته نبوت را به آخر رسانيد.[٤]
٩ـ در تفسير جلالين مى نويسد:
خاتم ـ به فتح تا ـ به معناى وسيله ختم است يعنى چيزى كه با آن نامه وچيزهاى ديگر را مهر مى كنند ومعناى جمله «خاتم النبيين» اين مى شود: پيامبران الهى به رسول اكرم (صلى الله عليه وآله) ختم شدند.[٥]
[١] لسان العرب، ج١٥، ص٥٥.
[٢] التيسير في علوم القرآن، ص٩٠.
[٣] أنوار التنزيل، ص٣٤٢.
[٤] مفردات راغب، ص١٤٢.
[٥] تفسير جلالين ذيل همين آيه.