جمله (فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِكَ فَتْحاً قَريباً) آمده است ومعنى آن اين است كه در كنار اين «فتح مبين» فتح نزديكى قرار داده است كه همان فتح مكه است از اين جمله معلوم مى شود كه «فتح مبين» غير از «فتح قريب» است، ومقصود از «فتح قريب» حتماً فتح مكه مى باشد.

ب: واحدى در «اسباب النزول» خود كه مرجع نسبتاً موثقى براى شأن نزول آيات است رواياتى نقل مى كند كه همگى حاكى از آن است كه شأن نزول آيات صلح حديبيه است.

رواياتى كه محدثان شيعه نقل كرده اند مختلف است على بن ابراهيم قمى در تفسير خود[١] فتح را مربوط به فتح حديبيه مى داند، ولى صدوق در كتاب «عيون اخبار الرضا»و ابن طاووس در كتاب «سعد السعود» بنابه روايتى آن را مربوط به فتح مكه مى داند واگر روايت صدوق از نظر سند بى اشكال باشد، بايد روايت دوّم را پذيرفت و«فتحنا» را به گونه اى مانند حكم به فتح وتقدير آن تفسير كرد.

درهرحال خواه مقصود صلح حديبيه باشد، يا فتح مكه اين اختلاف تأثيرى در هدفى كه ما آن را تعقيب مى كنيم، ندارد.

٢ـ مقصود از «ذنب»چيست؟

«ذنب ـ بر وزن بند ـ به معنى جرم است كه در فارسى آن را گناه مى نامند .ابن فارس در المقاييس مى گويد:«ذنب» به معنى جرم وذَنَبْ ـ بر وزن طَلَب ـ به معنى دُم حيوان، وگاهى در معناى «حظ» و«نصيب» به كار مى رود.[٢]

ابن منظور مى گويد:ذنب به معنى اثم وجرم ومعصيت وجمع آن «ذنوب» است.

[١] تفسير قمى، ج٢، ص٣٠٩.
[٢] المقاييس، ج٢، ص ٣٦١.