براى آگاهى از مفاد آيه بايد صفحات تاريخ را ورق بزنيم تا روشن گردد كه چه گروهى با پيامبر در نزديكى مسجدالحرام پيمان بستند وتا نزول آيات برائت نسبت به پيمانهاى خود وفادار بودند. به طور مسلّم اين گروه، قبيله قريش وبنى بكر نبودند زيرا آنان پيمان خود را شكسته بودند، و هنوز براى نگارنده مصداق اين گروه روشن نشده است. در اين جا به تحليل آيات مى پردازيم:

١ـ قرآن مجيد با لحن قاطع وجود هر نوع عهد وپيمان را ميان مسلمانان ومشركان انكار مى كند ودر آيه هفتم مى فرمايد:

(كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ) [١]

«چگونه مى تواند براى مشركان نزد خدا وپيامبر او عهد وپيمانى باشد».

با اينكه مى دانيم كه ميان دو گروه، مواثيق وپيمانهايى وجود داشته است مع الوصف قرآن قاطعانه وجود چنين پيمانها را انكار مى كند نكته آن اين است كه واقعيت پيمان اين است كه طرفين تصيمم بگيرند كه بر مفاد آن عمل كننند، امّا شخصى كه عهدى را در قالب لفظ مى ريزد ويا روى كاغذ مى آورد ودست طرف را به عنوان اداى احترام مى فشرد، ولى در باطن مصمّم است كه در فرصت مناسب پيمان خود را ناديده بگيرد وهمه را زير پا بگذارد، يك چنين پيمان تنها وجود لفظى وكتبى داشته وجز خدعه وحيله چيز ديگر نخواهد بود.

در آيه هشتم بر اين انكار چنين استدلال مى كند ومى فرمايد:

(كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلاًّ وَ لا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبى قُلُوبُهُمْ) .[٢]

«چگونه مى توان آنان را معاهد ناميد، در صورتى كه اگر بر شما دست يابند.

[١] سوره توبه، آيه ٧.
[٢] سوره توبه، آيه ٨.