کار است[ نمی‌کند. مثلا یک معلم که حقوقی می‌گیرد برای این که مثلا روزی چهار ساعت درس بدهد، اگر از تدریس کم بگذارد[١] ، این تطفیف است؛ چون او در مقابل عملش پول می‌گیرد.

واعظِ مُطفّف

شخصی واعظی را برای وعظ دعوت کرده بود. آن واعظ با او طی می‌کند که فلان قدر می‌گیرم و می‌آیم و او هم قبول می‌کند. شب اول آن واعظ می‌آید و یک ساعت صحبت می‌کند. شب دوم ده دقیقه دیر می‌آید و شب بعد یک ربع و خلاصه هر شبی که گذشته بود مقداری دیرتر آمده بود و آن شخص هم تمام اینها را دقیقا حساب کرده بود. شب آخر به جای اینکه مثلا پنج هزار تومان به او بدهد، سه هزار و هشتصد و نود و پنج تومان داده بود. واعظ گفته بود: «چرا کم گذاشتی؟!» او هم جواب داده بود: «به دلیل اینکه تو کم گذاشتی، تو می‌خواستی کم نگذاری تا من هم کم نگذارم.» این حقیقتی است. اگر بناست انسان طی بکند (تازه اگر طی کردن در چنین مواردی درست و شرعی باشد) طی کردن تعهد شرعی می‌آورد.

تطفیف حوزه‌های علمیه از زبان مرحوم اشراقی

یادم هست در ایام طلبگی ما، مرحوم اشراقی ـ واعظ معروف قم[٢] ـ در منبری که همه علمای بزرگ هم آنجا بودند همین آیه را عنوان کرد: وَیلٌ لِلْمُطَفِّفینَ. الَّذین اِذَا اکتالوا عَلَی النّاسِ یسْتَوْفونَ. بعد «تطفیف» را معنی کرد و توسعه داد ]به این صورت [که هر کسی در جامعه فروشنده است و فروشنده‌ها تنها آنهایی نیستند که پشت پاچال هستند، بلکه هر کسی، هم خریدار است و هم فروشنده و دائما انسان در جامعه می‌خرد و می‌فروشد. بعد وارد کار حوزه‌های علمیه شد، رو کرد به طرف علما و گفت: ما حوزه‌های علمیه الان خودمان کم فروش شده‌ایم. شما نگاه کنید! در پانصد ششصد سال پیش حوزه‌های علمیه ما به منزله دانشگاه بود[٣] ؛ یعنی در این حوزه‌های علمیه فقه تدریس می‌شد[٤] ، اصول و ادبیات عرب تدریس می‌شد، تاریخ و ریاضیات تدریس می‌شد،

[١] . مثلا پنج دقیقه دیرتر برود و پنج دقیقه هم زودتر از سر كلاس بیرون بیاید.

[٢] . خدا بیامرزد او را، ایشان نزدیك سی سال است كه فوت كرده و واعظ خیلی زبردستی بود، قوه خطابه‌اشخیلی خوب بود و مرد فاضل و ملّایی هم بود. در مجالس علما و طلبه‌ها بیشتر او منبر می‌رفت و چونمجالسش بیشتر مجالس طلبه‌ها بود، غالبا منبر او آن طور كه بین طلبه‌ها می‌گرفت جای دیگر نمی‌گرفت.

[٣] . یعنی دانشكده نبود. دانشكده آنجایی است كه رشته‌های معینی تدریس می‌كنند، مثلا در دانشكده پزشكیفقط علوم پزشكی تدریس می‌كنند و در دانشكده فنی فقط علوم فنی تدریس می‌كنند و در دانشكده ادبیاتفقط علوم ادبی.

[٤] . این دوره‌های فقهی كه نوشته شده، مال همان مقطع است.