الدُّنْیا، نفرمود: وَ اثَرَ حَیوةَ الدُّنْیا (در مقابل حَیوةَ الاْخِرَة). اَلْحَیوةَ الدُّنْیا معنی حَیوةَ الدُّنْیا را هم تفسیر می‌کند. اگر می‌فرمود: حَیوةَ الدُّنْیا، یعنی هر کسی که زندگی عالم دنیا را انتخاب می‌کند در مقابل زندگی عالم آخرت. آنوقت مضاف و مضافٌ الیه بود. ولی به صورت صفت و موصوف آمده : اَلْحَیوةَ الدُّنْیا یعنی آن زندگی پست‌تر را؛ چون «دنیا» به اصطلاح ادبی اسم تفضیل و افعل تفضیل است، فُعلی است، مثل افضل و فُضلی. ادنی و دنیا یعنی پست‌تر؛ در مورد مذکر می‌گویند «ادنی» و در مورد مؤنث می‌گویند «دنیا»، چنان که مرد فاضل‌تر را می‌گویند رجلٌ افضل، زن فاضل‌تر را می‌گویند امرأةٌ فُضلی. اینجا قرآن زندگی را به دو زندگی تقسیم کرده، نه عالم را به دو عالم، یعنی این معنا معنی زندگی بدِ در دنیا را خوب روشن می‌کند: ما دو گونه زندگی داریم: زندگی پست، پست‌ترین زندگیها، پست‌ترین نوع زندگی. در مقابل، زندگی اعلی، یعنی عالی‌ترین زندگیها. از اینجا ما می‌فهمیم که این دنیا که مذموم است چه چیز دنیا مذموم است؟ این که انسان در عالم دنیا زندگی دنیا یعنی پست‌ترین زندگی را داشته باشد. معلوم است که از چه نظر پستی می‌گوییم، نه پستی یعنی مثلا اگر انسان در کوخ زندگی کرد زندگی پست دارد اگر در کاخ زندگی کرد زندگی ]عالی دارد،[ بلکه از نظر ماهیتِ زندگی. ممکن است ماهیت زندگی انسان یک ماهیت حیوانی باشد. آدمی که سَگانه زندگی می‌کند اصلا ماهیت زندگی‌اش زندگی سگانه است یعنی مانند یک سگ جز درندگی چیزی نمی‌فهمد. آدمی که خرانه زندگی می‌کند ماهیت زندگی‌اش زندگی خری است یعنی مثل یک خر جز خورد و خوراک چیز دیگر نمی‌فهمد. تازه این تعبیر هم در انسان «بَلْ هُمْ اَضلّ» است، از آن هم پست‌تر می‌رود، یعنی هیچ وقت انسان در حد الاغ و سگ باقی نمی‌ماند، پست‌تر از آنها می‌شود. این است معنای دنیای مذموم، که انسان در دنیا آن پست‌ترین نوع زندگی را داشته باشد. اصلا زندگی گناه‌آلود همان پست‌ترین نوع زندگی است و پست‌ترین نوع زندگی همان زندگی گناه‌آلود است. آن کسی که این پست‌ترین نوع زندگی را اختیار و انتخاب می‌کند و آن شریف‌ترین نوع زندگی را رها می‌کند. پس آن که طغیان می‌کند، لازمه طغیان در مقابل خدا، سقوط در همین پست‌ترین نوع زندگی است و لازمه فراموش کردن خدا قهرآ فراموش کردن عالم آخرت است و لازمه فراموش کردن هر دو، فراموش کردن آن شریف‌ترین نوع زندگی است. فَاِنَّ الْجَحیمَ هِی الْمَأْوی. برای اینها مأوی و جایگاه، جحیم است. آن «بُرِّزَتِ الْجَحیمُ لِمَنْ یری» مال اینهاست.

معنی ترس از خدا

وَ اَمّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ. و اما آن کسی که از مقام پروردگار خودش بترسد. این تعبیر خیلی معنی دارد. «از مقام پروردگار بترسد» یعنی چه؟ به طور کلی ترس از خدا چه معنی دارد؟ مثلا انسان از