همین طور داستان جنگ خندق حجم ظاهری‌اش چیزی نیست. از یک طرف یک مرد قوی و یک گُرد و یک مرد رزمنده به نام عمرو بن عبدود آمده، از طرف دیگر جوانی به نام علی آمده است. اما پیغمبر وقتی که ابعاد واقعی قضیه را در نظر می‌گیرد، درباره مبارزه کردن این دو فرد که در حجم ظاهری فقط دو فردند که دارند با یکدیگر مبارزه می‌کنند می‌فرماید تمام اسلام و حقیقت و معنویت در یک طرف قرار گرفته و تمام کفر در طرف دیگر، الآن تمام اسلام با تمام کفر با یکدیگر روبرو شده‌اند یعنی سرنوشت کفر و اسلام اینجا دارد تعیین می‌شود.

این است که قرآن خودش دو وضع و دو موقعیت دارد: یک وضع و موقعیت از نظر عالم خلقت که آن خودش حساب دیگری دارد: کتاب الله است، کتاب نازل مِن عندالله است، ریشه‌ای در غیب ملکوت و حقیقتی در لوح محفوظ دارد؛ از آن جهت یکی از بزرگترین حقایق عالم است. و اگر از جنبه اجتماعی در نظر بگیریم، همین کتاب کوچک یکی از بزرگترین حوادث جهان است. آنها حالا امروز آمده‌اند می‌گویند: اِنْ هذا اِلّا سِحْرٌ یؤْثَرُ این یک سحر و جادو است، از آن کارهایی که در هر روز صدها هزارش صورت می‌گیرد، مثلاً پای درِ کجا را دعا بخوانند و آب بپاشند، بعد هم خیال کنند اثری کرده است! یعنی کجایید شما؟! حالا شما هر چه دلتان می‌خواهد بگویید ولی این یکی از بزرگترین حوادث عالم است و آینده نشان خواهد داد، و سی چهل سال بیشتر طول نکشید که آینده نشان داد که اِنَّها لاَِحْدَی‌الْکبَرِ.

نَذیراً لِلْبَشَرِ. گویی می‌خواهد بگوید که ای ولید بن مغیره بیچاره که سرت را از داخل پوسته خودت بیشتر نمی‌توانی در بیاوری! و تو هستی و همان مکه و کوههای اطراف مکه و همه جمعیتی که مثلاً قریشی هست و بنی‌تیمی و بنی‌عدیی و بنی‌مخزومی و بنی‌عبد الداری، و تو در بنی مخزوم رئیس هستی و خیال کرده‌ای که این قرآن فقط آمده برای اینکه آیا جناب ولید بن مغیره می‌پذیرند یا نمی‌پذیرند، اگر جناب ولید پذیرفت که چه بهتر از این، اگر ولید نپذیرفت دیگر شکستِ قطعی است! این قرآن سر و کارش با همه بشر است. میلیونها ولید بن مغیره هم بیایند از این سخنان بیهوده بگویند برای خودشان گفته‌اند و رفته‌اند. نَذیراً لِلْبَشَرِ این آمده است برای اینکه بشر را هدایت کند، بشیر و نذیر بشر باشد. این اعلام خطری است برای بشر به طور کلی، از راه کجی که می‌رود. حالا یک ولید بن مغیره‌ای بیاید هر چه می‌خواهد بگوید.

قرآن، راهنما و چاه نما

لِمَنْ شاءَ مِنْکمْ اَنْ یتَقدَّمَ اَوْ یتَأخَّرَ. این جمله را دو گونه تفسیر کرده‌اند. یکی اینکه نَذیراً لِلْبَشَرِ اعلام خطر کننده بشر است ؛ جمله بعد می‌شود بدل آن: اعلام خطر کننده است برای هر کسی که بخواهد