را که در آنجا وجود دارد نمی‌بینند؟ جواب می‌دهند: کسی که بهشتی می‌شود، حالا نه در آن حد، بلکه شبیه مصداق کلام امیرالمؤمنین ]است که انسانی متقی است و در دنیا از حد شهوت‌پرستی بالاتر رفته است. آنها آن نعمتها را[[١] لطف الهی می‌بینند، یعنی همان چیزهایی هم که به «نعمتهای جسمانی برای آنها» مربوط است باز جنبه روحانی و معنوی دارد. این خلاصه‌ای بود که البته تفسیرش را قبلا عرض کردیم.

پاداشهای متقیان

اِنَّ لِلْمُتَّقینَ مَفازآ. برای متقیان، کسانی که از شهوت‌پرستی رهایی یافته‌اند، خودْنگهبانان و کسانی که تقوا در آنها ملکه راسخه شده است، برای اینها در دنیا هم شهوت جنبه حیوانی ندارد تا چه رسد به آخرت. حَدائِقَ وَ اَعْنابآ. برای اینها باغستانها و تاکستانها وجود دارد. وَ کواعِبَ اَتْرابآ. (کاعب یعنی زن جوان در وقتی که قسمتهایی از بدنش که سبب زیبایی‌اش می‌شود ـ مثل پستان ـ برآمدگی پیدا کرده باشد) و صاحبان جمال و زیبا رویانی در نهایتِ زیبایی اَتْرابآ (برای اَتْراب دو معنا ذکر کرده‌اند: همه مانند یکدیگر، تِرْب یکدیگر؛ یا همه در مقابل او خاضع و تسلیم و علاقه‌مند). وَ کأْسآ دِهاقآ برای اینها جامهای لبالب یا جامهای پی در پی است (دِهاق را دو گونه معنی کرده‌اند). اما چون متقیان هستند و به مقام انسانی رسیده‌اند[٢] لایسْمَعونَ فیها لَغْوآ وَ لا کذّابآ در آن جا، در آن مقام هرگز کوچکترین لغوی از یکدیگر نمی‌شنوند و کوچکترین تکذیبی از یکدیگر نمی‌شنوند چون آنجا کذبی نیست که تکذیبی وجود داشته باشد. جمله «لا یسْمَعونَ فیها لَغْوآ وَ لا کذّابآ» این جنبه را بیان می‌کند که در عین اینکه ]اهل بهشت[ از این نعمتهای دنیا استفاده می‌کنند آن کارهایی که نشانه انحطاط روحی و اخلاقی انسانهاست در آنجا وجود ندارد، زیرا اینها متقیان هستند.

جَزاءً مِنْ رَبِّک عَطاءً حِسابآ همه اینها پاداشهایی است از پروردگار تو، عطاهای حساب شده پروردگار توست. بعضی حساب را به معنی کافی گرفته‌اند ولی اغلبْ مفسرین به همان معنی خودش می‌گیرند: عَطاءً حِسابآ یعنی ]عطایی[ روی حساب و میزان است، زیاد و کم و گزاف در کار نیست. فرمود پروردگار تو (رَبِّک). همیشه عرض کرده‌ایم که کلمه «ربّ» نشانه پرورش است؛ یعنی آن پروردگار تو، آن تکامل‌بخش موجودات؛ خدای متعال چگونه کسانی را که در راه راست گام برداشته‌اند پر و بال و پرورش می‌دهد. رَبِّ السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ وَ ما بَینَهُما پروردگار تو، همان

[١] . [افتادگی از نوار است.]

[٢] . كسانی كه به مقام انسانی نرسند اشتغالشان به نعمتهای مادی مساوی است با بیهوده‌گویی، چرندگویی،دروغگویی و امثال اینها.