این آیه از آن آیاتی است که خیلی میان علمای اسلام مورد بحث است و بزرگانی از قبیل شیخ طوسی و سید مرتضی به شدت رد کرده‌اند که این عبوس کردن از رسول اکرم باشد. ولی در عین حال این مطلب را طرح کرده‌اند که آیا خود این کار فی حد ذاته عصیان و گناه است یا ترک اولی است؟ (عصیان و گناه یعنی کاری که نباید کرد، و ترک اولی یعنی کاری که نکردنش بهتر است.) این بستگی دارد به این که ما این مطلب را چگونه و به چه شکل درک کنیم.

یک وقت هست که مثلا امام جماعتی در مسجد نشسته، یک مرید از همین کور و کچل‌ها که هیچ فایده‌ای به حال مراد ندارند می‌آید، و یک آدم پولدار هم می‌آید که این آدم به درد کارش می‌خورد، پول برای مسجدش می‌دهد، پول برای زندگی‌اش می‌دهد، یکی از آنهایی که یک نفرشان به جای هزارتا از آن مریدها شمرده می‌شود. حالا اگر این امام جماعت، مرید بی‌پول را به دلیل بی‌پولی‌اش رد کند که مرید پولدار از دستش نرود، این گناه و معصیت است، معصیت بزرگی هم هست.

و یک وقت هست که مسئله طور دیگری است. برای پیغمبر اکرم از نظر نیرو بودن، این فقرا خیلی بهتر از آن اغنیا بودند؛ ولی اسلامِ اغنیا سدّی را از جلو راه اسلام برمی‌داشت و آن بهانه‌گیریها را از بین می‌برد. مسئله به این شکل بود که پیغمبر اکرم برنامه‌ای برای هدایت عده‌ای طرح کرده بود و از آمدن نابهنگام آن شخص که آن برنامه را بهم می‌ریخت ناراحت شد. این، کار خلافی نیست. نه این که پیغمبر به حساب این که این مرید از این کور و کچل‌هاست و به درد ما نمی‌خورد ]ناراحت شده باشد،[ بلکه آمدن نابهنگام این شخص یک برنامه هدایتی وسیعی را بهم زد. قرآن اینجا این قدر هم انتظار ندارد که پیغمبر حتی اظهار ناراحتی کند. این می‌رساند که قرآن تا چه قدر احترام برای مؤمن قائل است! و هر اندازه آن مؤمن در جامعه بیشتر تحقیر شود، بیشتر مورد احترام قرآن است. قرآن در اینجا می‌گوید: اصلا برای این اشراف اینقدر اهمیت هم قائل نشو. اینجا که تو این برنامه را برای هدایت اینها طرح کرده‌ای، همین که این کور می‌آید و می‌گوید: قرآن به من تعلیم کن، تو آن برنامه را بهم بریز و مشغول کار این شو. (آیات بعد را بعدا می‌خوانیم که: کلّا اِنَّها تَذْکرَةٌ. فَمَنْ شاءَ ذَکرَهُ. قرآن تذکر است. هرکه دلش می‌خواهد، بیدار شود و هرکه دلش نمی‌خواهد، بیدار نشود) این یک نوع تأدیب تربیتی و تأدیب تبلیغی است. پیغمبر خودش می‌فرمود: اَدَّبَنی رَبّی فَاَحْسَنَ تَأْدیبی. پروردگارم همیشه من را ادب کرده و من را خوب ادب کرده.

اگر مطلب را به این شکل بگوییم ـ که بدون شک به همین شکل هم هست ـ قضیه حالت ترک اولی پیدا می‌کند. حال اگر فرض کنیم آن روایت امام صادق هم نمی‌بود و ما موضوع را در