تحولی در فقه و اصول ایجاد کرد و از نظر تقوا و علم فقه و اصول در دنیای اسلام آدم کم‌نظیری است، و دیگری مرحوم آخوند ملاحسینقلی همدانی، مردی که معلم اخلاق و سیر و سلوک و معنویت بوده و او هم در دنیای اسلام کم نظیر است.

او چهار پنج سال زیر دست این افراد تربیت شده و تا آخر عمر هم اثر تربیت اینها در او دیده می‌شود. فرهنگ اوّلی این آدم فرهنگ اسلامی است. گو این که به اروپا رفت و زبانهای اروپایی را هم آموخت و به فرهنگ اروپا هم آشنا شد، ولی شخصیتش در فرهنگ اسلامی منعقد شد و بعد به اروپا رفت و تا آخر عمر هم نشانه بهره‌ور شدن از فرهنگ اسلامی در آثار و نوشته‌هایش پیداست. مثلا در ضمن مبارزاتی که در هندوستان با طبیعی‌ها و دهریون داشته، رساله‌ای نوشته به نام رساله نِیچِریة[١] . این رساله تقریبا صد سال پیش نوشته شده و واقعا عالی است، یعنی من کس دیگری را ندیده‌ام که در آن زمان در ردّ مادیین به این استحکام رساله بنویسد.در اروپا در ردّ ارنست رنان[٢] که مقاله‌ای علیه اسلام نوشته بود، مقالاتی به همان زبان فرانسه نوشت که فوق‌العاده عالی از فرهنگ اسلامی مایه می‌گیرد و در روزنامه‌های صد سال پیش فرانسه منتشر شد. بعد، در مدتی که در ایران بود خیلی از ناحیه مردم و حتی از ناحیه روحانیین زمان خودش ناراحتی کشید[٣] ، لااقل در این حد که به دعوتهایش ترتیب اثر زیادی ندادند. ولی در عین حال در کلماتش حتی یک کلمه علیه روحانیین حرف نزده و همیشه کوشیده با احترام آنها را بیدار کند. نامه‌ای به میرزای شیرازی نوشته و نامه متحدالمآل مانندی نیز به همه علمای بزرگ و درجه اول ایران نوشته که این نامه‌ها تاریخی است. در تمام نامه‌هایش فکرش این بود که اگر این کشور بخواهد اصلاح شود، به دست شما اصلاح خواهد شد و شما باید بیدار شوید[٤] . به خودش نمی‌اندیشید که آیا به او خوبی کرده‌اند یا نه. با این اوصاف، دیگر نمی‌توانیم بگوییم که این شخص از طرف دشمنهای ملت اسلام تغذیه می‌شد، دشمن ملت اس قرآن مایه بیداری تمام جهانیان است. اگر شیطان، مخلوقی باشد که وقتی بر انسانی مسلط شد نتیجه‌اش بیداری مردم باشد، پس دیگر شیطان، شیطانِ رجیمِ رانده شده از درگاه خدا نیست.

[١] . در هندوستان به مادّیون «نِیچِریها» می‌گفته‌اند. [ به معنی طبیعت است.]

[٢] . یكی از دانشمندان بزرگ اروپای آن زمان كه هنوز هم نظریاتش در تاریخ ادیان معتبر است.

[٣] . ایرانِ آن وقت با الان خیلی فرق داشت، الان مردم خیلی بیدارترند.

[٤] . از طرف دیگر اطلاعش بر اوضاع جغرافیا و اقتصاد و منابع و معادن ایرانِ آن روز انسان را به حیرتمی‌اندازد.