اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذی خَلَقَ. خَلَقَ الاِْنْسانَ مِنْ عَلَقٍ. اِقْرَأْ وَ رَبُّک الاَْکرَمُ. اَلَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الاِْنْسانَ ما لَمْ یعْلَمْ[١] .

اینها همان آیات اوّلی است که بر رسول اکرم در کوه حراء نازل شد که تفسیرش را در روایتی که از خود رسول اکرم نقل شده است مکرر شنیده‌اید راجع به اولین نوبتی که وحی بر آن حضرت فرود می‌آید و فرشته بر او ظاهر می‌شود و به او فرمان می‌دهد که «اقرأ» بخوان و او می‌گوید: «ما اَنَا بِقارِئٍ» من نمی‌توانم بخوانم، بار دوم و بار سوم، و می‌گوید مرا فشار داد، در آن حال احساس کردم که بر قلبم چیزی نوشته شده است و من از کتاب قلب خودم آن خطوط نوشته شده نورانی را می‌توانم بخوانم و از کتاب قلب خود همینها را خواندم. معلوم است، در سوره یا ایها المزّمّل خواندیم که اِنّا سَنُلْقی عَلَیک قَوْلا ثَقیلا[٢] . وحی الهی، اتصال به وحی الهی پیدا کردن یک امر کوچکی نیست، یک امری است که از نظر نوعی سنگینی، از اینکه انسان کوهی را بخواهد حمل کند مشکلتر و سنگین‌تر است. مثل این است که انسان در جایی قرار بگیرد و اتصال پیدا کند به محل یک انفجاری که از بالا صورت می‌گیرد. یک تاب و توانی می‌خواهد که مافوق تصور ماست.

بعد از آن می‌گوید که من از کوه به زیر آمدم، بار دیگر همان فرشته را دیدم که وجودش تمام مشرق و مغرب را پر کرده است. در بین راه که می‌آمدم دنیا را دنیای دیگر می‌دیدم و احساس می‌کردم که تمام ذرات جهان دارند به من سلام می‌دهند. همین حالت روحی و حالت معنوی قهرآ در جسم انسان هم خستگی ایجاد می‌کند. گویی یک نوع اضطرابی او را فرا گرفته بود. وقتی که به خانه می‌رسد فورآ به خدیجه می‌فرماید که دَثِّرینی دَثِّرینی یعنی می‌خواهم استراحت کنم، من را بپوشان، من را بپوشان. می‌رود استراحت کند، حالا استراحتی می‌کند یا نمی‌کند ، یکمرتبه در همان حال باز فرشته ظاهر می‌شود و این جمله‌ها را به او می‌خواند، می‌گوید: یا اَیهَا الْ مُدَّثِّرُ. قُمْ فَاَنْذِرْ. این کلمه یا ایها المدّثّر بوی استیناس و انس می‌دهد، بوی محبت می‌دهد: آهای کسی که خودت را به این جامه محکم پیچیده‌ای! قُمْ قیام کن، برخیز، وقت استراحت گذشت، برخیز و انذار کن، برخیز برو در میان مردم و به این مردم اعلام خطر کن که این وضعی که دارند و راهی که دارند چه وضع بدی و چه راه بدی است.

پس بعد از جمله یا ایها المدّثّر که خطاب انسی و استیناسی است، فرمان است: قُمْ برخیز، حرکت کن، قیام کن، فَاَنْذِرْ پس برو در میان مردم و انذار کن. در یا ایها المزّمّل می‌فرمود: قُمِ اللَّیلَ

[١] . علق ١ ـ ٥ .

[٢] . مزّمّل / ٥ .