«نوشته‌ای است خوانا». «خوانا» یعنی انسان درست می‌تواند بفهمد که ماهیت آن نوشته چیست، مثلا این عمل[١] چه عملی است، با چه نیتی انجام شد، کی انجام شد، ریشه‌اش چه بود، هدف و غرضش چه بود؛ یعنی تمام جزئیات عمل انسان معلوم است و خلاصه عمل انسان در آنجا، یک عمل و نوشته فوق‌العاده خواناست.

درباره ابرار هم عین همین مطلب را می‌فرماید. کلّا اِنَّ کتابَ الاَْبْرارِ لَفی عِلِّیینَ نوشته ابرار و سرنوشت ابرار که همان عمل ابرار است، در علیین است. وَ ما اَدْریک ما عِلّیونَ. تو چه می‌دانی که علیون چیست! البته وقتی مخاطبْ پیغمبر است، مقصودْ همه مردم هستند. یعنی شما چه می‌دانید که علیون چیست! چیزی که در عالَمِ بعد از این عالم است، برای مردم این عالم توصیف کردنی نیست. مثل این است که بخواهند برای جنینی که در رحم است آنچه را که در این دنیاست توصیف کنند. کتابٌ مَرْقومٌ نوشته‌ای است واضح، روشن و خوانا.

شهود مقرّبین

یشْهَدُهُ الْمُقَرَّبونَ. مقربین کتاب و نوشته ابرار را شهود و معاینه می‌کنند. از اینجا انسان می‌فهمد که مقربین مقام بالاتری از ابرار دارند. همان طور که در سوره واقعه فرمود: اَلسّابِقونَ السّابِقونَ. اُولئِک الْمُقَرَّبونَ[٢] که مفهومش این است که مقربون بر اصحاب‌المیمنه پیشی دارند، اینجا هم از این تعبیرِ یشْهَدُهُ الْمُقَرَّبونَ معلوم می‌شود که مقربین مقام برتر و بالاتری از مقام علیین ابرار دارند. البته «علیین» مقام دون آنهاست، یعنی این را دارند با چیزی بالاتر، و لهذا ابرار را شهود می‌کنند؛ و این تطبیق می‌شود با مقامات اولیای خدا.

شهود اعمال انسانها توسط مقربین، اختصاص به قیامت و آخرت ندارد؛ اولیای خدا یعنی پیغمبر اکرم و هر پیغمبر و امام و حجتی در زمان خودش، در دنیا نیز اعمال انسانها را مشاهده می‌کنند؛ یعنی، چه وقتی که از دنیا رفته باشند و چه در زمان حیاتشان ناظر اعمال مردم هستند. و لهذا در اخبار و روایات زیادی وارد شده که اعمال انسانها همیشه بر حجت زمان خودشان و حجتهای پیشین که از دنیا رفته‌اند، عرضه می‌شود. (مسئله عرض اعمال جزء مسلّمات روایات شیعه است.) پیامبر اکرم همیشه شاهد و ناظر اعمال امت خودش است کما اینکه الان حجت ما یعنی امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه) ناظر و شاهد اعمال ما هستند و این همان مسئله یشْهَدُهُ الْمُقَرَّبونَ است.

[١] . [قبلا بیان شد كه «نوشته» یعنی عمل.]

[٢] . واقعه / ١٠ و ١١.