آن نزول دفعی که تمام قرآن به صورت یک روح بر پیغمبر نازل شد همان است که در ماه رمضان بوده. در آن وقت هنوز پیغمبر مبعوث نبود. آن نزول قرآن ملاک بعثت پیغمبر نبود. وقتی که جبرئیل بر پیغمبر نازل شد و این قرآن و این روح و این حقیقت را به صورت الفاظ و کلمات بر پیغمبر نازل کرد، آن است که زمان بعثت پیغمبر است و در ماه رجب صورت گرفته است.

بنابراین تعارضی نیست میان اینکه قرآن در ماه رمضان به صورت دفعی بر پیغمبر نازل شده باشد و اینکه نزول تفصیلی قرآن از ماه رجبِ بعد شروع شده باشد، که بیست و سه سال هم ادامه پیدا کرد. دلیلش هم این است که در آنجایی که کلمه «اَنْزَلْناهُ» یا «اُنْزِلَ» دارد اصلا تعبیر قرآن این است که «ما قرآن را، این کتاب را نازل کردیم» نه اینکه نزولش را شروع کردیم. به عبارت دیگر قرآن در ماه رمضان نازل شد نه اینکه نزول قرآن در ماه رمضان شروع شد. می‌فرماید: اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ[١] . «ما این کتاب را در یک شب پر برکت نازل کردیم» نه اینکه آغاز نزول این کتاب در یک شب پر برکت بود.

قرآن و فرقان

درباره قرآن دو لفظ به کار رفته: یکی قرآن و دیگری فرقان. در سوره فرقان می‌فرماید: تَبارَک الَّذی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیکونَ لِلْعالَمینَ نَذیرآ[٢] . منزه و مبارک است آن ذاتی که فرقان را تنزیل کرد. «فرقان» از ماده «فَرْق» است. فَرْق یعنی جدا کردن، تفصیل دادن. در یک آیه دیگر این طور می‌فرماید: وَ قُرْآنآ فَرَقْناهُ لِتَقْرَأهُ عَلَی النّاسِ عَلی مُکثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزیلا[٣] و قرآنی که ما آن را فرق کردیم، فرقان کردیم، جدا کردیم، یعنی به صورت تفصیل درآوردیم، برای اینکه تو آن را تدریجا بر مردم قرائت کنی.

بعضی این طور ادعا می‌کنند که اصلا به قرآن از آن جهت «قرآن» گفته می‌شود که یک حالت جمعی دارد، چون «قَرَأَ» به معنی جمع است، و از آن جهت فرقان گفته می‌شود که حالت فَرْقی و تفصیلی دارد که به همین صورتِ آیات و کلمات نازل شده است[٤] .

[١] . دخان / ٣.

[٢] . فرقان / ١.

[٣] . اسراء / ١٠٦.

[٤] . سؤال : از كجا می‌فهمیم ضمیر «اَنْزَلْناهُ» راجع به قرآن است؟ اینجا كه چیزی ذكر نشده.استاد : مرجع ضمیر گاهی لفظی است، گاهی معنوی و گاهی حكمی. مرجع ضمیر لفظی در خود لفظ آمده، مرجعضمیر معنوی مثل «اِعْدِلوا هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوی» (مائده / ٨) كه «عدل» در شكم «اِعْدِلوا» است. ولی گاهی چیزی نیامده اما از مجموع قرینه معلوم است كه مرجع چیست، یعنی هر مستمعی مرجع ضمیر را تشخیص می‌دهد.وقتی می‌گوید: «اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةِ الْقَدْرِ» معلوم است كه غیر از قرآن چیز دیگری مقصود نیست؛ گذشته ازاینكه در اخبار و روایات و كلام پیغمبر و ائمه الی ما شاء الله این مطلب آمده.