لِلْعالَمینَ. قرآن جز این که مایه بیداری و تنبّه برای همه جهانیان باشد چیزی نیست. این آیه، استدلالی است برای: وَ ما صاحِبُکمْ بِمَجْنونٍ و همچنین استدلالی است برای: وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَیطانٍ رَجیمٍ. این استدلال به این صورت است که شما می‌گویید: «شاید در او جن حلول کرده و دیوانه شده است و در اثر دیوانگی و جنون و حلول جن چنین حرفهایی می‌زند و شاید این سخنان، سخنان شیطانِ رانده شده از درگاه خداست.» جواب این حرف شما خیلی واضح است: آیا سخن شیطانی سبب تنبّه و بیداری عالَم می‌شود؟! سخن شیطانی نوعی اثر دارد و سخن رحمانی نوع دیگر.

مثال به سید جمال‌الدین اسدآبادی

در اینجا مثالی عرض می‌کنم. بلاتشبیه، یک مرد سیاسی مثل سید جمال اسدآبادی را در نظر بگیرید؛ مردی که در ایران پیدا می‌شود و بعد به کشورهای مختلف اسلامی سفر می‌کند، در هر کدام از کشورهای افغانستان و هندوستان و مصر و ترکیه مدتها می‌ماند و قبل از همه اینها مدتها در نجف می‌ماند، به عربستان سعودی و اروپا می‌رود. چنین شخصی را در نظر بگیرید خصوصا با تنبه و توجه به این جهت که آدم دنیا نوردی بوده و به صورتهای مختلفی لباس می‌پوشیده، گاهی کلاه سرش می‌گذاشته و گاهی عمامه و گاهی هم عمامه به شکل افغانی می‌گذاشته. طبعا در اطراف چنین آدمی حرفهای زیادی زده می‌شود، خصوصا اگر خودش هم در مورد خودش ابهام ایجاد کرده باشد. (از یک طرف طبق اسناد معتبر اهل اسدآباد همدان است و از طرف دیگر مدتی در افغانستان در جایی به نام اسعدآباد بوده و خودش هم در بعضی جاها اسعدآبادی یا افغانی امضا کرده. با این که هنوز صد سال هم از زمان او نمی‌گذرد، تا کنون کاملا معلوم نشده که او افغانی بوده یا ایرانی. البته از نظر تاریخی مسلّم است که ایرانی بوده.)

یکی از بهترین معیارها برای این که بفهمیم این آدم آیا آدم خوبی بوده یا نیت سوئی داشته، اثر کارهای اوست که آیا در مجموع، در جهت بیداری ملتهای مسلمان قیام کرد واثری که بر کارهای او مترتب شد بیداری عالم اسلام بود، یا این آدم کارهایی کرد که عالم اسلام به خواب سنگین‌تری فرو رفت؟ اگر این آدم نیرنگی در کارش بود و از طرف سیاستهای استعماری تغذیه می‌شد، نتیجه کارش نمی‌توانست پاره شدن زنجیرهای استعماری باشد. بعد از او در کشورهای اسلامی یکی پس از دیگری انقلاب و مبارزه با استعمار بپا شد و هنوز هم هر جنبشی که در کشورهای اسلامی هست، به یک معنی ادامه کارهای سید جمال اسدآبادی است. این مرد چهار سال در نجف پیش دو نفر از شخصیتهای بسیار بزرگ دنیای اسلام تحصیل می‌کند، یکی مرحوم شیخ مرتضی انصاری که استاد المتأخرین و استاد تمام علمای صد و پنجاه سال اخیر است و