ادای سوگند بلیغتر است. پس در عین اینکه گفته شده است که نه سوگند به روز قیامت و نه سوگند به نفس ملامتگر، یا به تعبیر دیگر سوگند یاد نمی‌کنم به روز قیامت و سوگند یاد نمی‌کنم به نفس ملامتگر، در عین حال نوعی سوگند خوردن است.

سوگندهای قرآن به مظاهر خلقت

مسئله دوم در این سوره‌ها باز مسئله‌ای است راجع به سوگندهای قرآن که در قرآن سوگندهای بسیار زیادی هست و این سوگندها همه به مظاهر خلقت است. در همین سوره یا ایها المدّثّر خواندیم : کلّا وَ الْقَمَرِ. وَ اللَّیلِ اِذْ اَدْبَرَ. وَ الصُّبْحِ اِذا اَسْفَرَ[١] . به ماه سوگند و به شب سوگند آنگاه که پشت کرده و می‌رود، یعنی به آخر شب سوگند، به سحرگاه سوگند، و به سپیده دم آنگاه که نقاب از چهره بر می‌دارد سوگند؛ چون سوگند به هر چیزی علامت محترم و بزرگ و عزیز شمردن آن چیز است. هر کسی وقتی می‌خواهد قسم بخورد، مثلاً به جان فرزند خودش سوگند می‌خورد، یعنی به جان کسی سوگند می‌خورد که او را عزیز و محترم می‌دارد و الّا اگر انسان به جان دشمن خودش سوگند بخورد این اعتباری ندارد. مثلاً بدانند زید با عمرو دشمن است و آرزوی نابودی او را دارد، بعد بگوید من به جان دشمنم سوگند می‌خورم. این دیگر ارزشی ندارد.

این مطلب در علم بلاغت هست: گاهی انسان به چیزی که همه می‌دانند او آن چیز را محترم می‌دارد سوگند می‌خورد برای تأکید مطلب خودش، ولی گاهی انسان به چیزی سوگند می‌خورد برای اینکه دیگران بدانند که او آن چیز را محترم می‌شمارد. این امر در باره افرادی که نظر آنها در باره دیگران سند است] مصداق دارد. [اینچنین اشخاص بزرگ که روی گفته‌های آنها حساب می‌شود، اگر به چیزی سوگند یاد کنند، بسا هست که این کار نه برای تأکید آن مطلب است بلکه بیشتر برای این است که مردم بدانند که این چیز مورد عنایت ماست.

مثلاً شما رفته‌اید در محضر مرحوم آقای بروجردی ( اعلی الله مقامه)، یک آقای طلبه‌ای را هم دیده‌اید در کنار ایشان نشسته. کسی با آقای بروجردی صحبت می‌کرده و ایشان وقتی خواستند مطلبی را بگویند این جور گفتند: به جان این آقا سوگند که چنین. همین قدر که بگویند به جان این آقا سوگند که چنین، این سخن ارزش یک گواهی دو صفحه‌ای را در اعتبار این فرد دارد، می‌گویید من خودم بودم که آقای بروجردی به جان این شخص سوگند خورد، پس او چقدر مهم است که آقای بروجردی به وی سوگند می‌خورد.

پس سوگند خوردن دو گونه است: یک وقت انسان به چیزی که همه می‌دانند در نظر او عزیز