و اوضاع ناگهانی که در زمین پیدا می‌شود، حیوانات وحشی که بعضی با بعضی دیگر دشمنند و بعضی بعضی دیگر را شکار می‌کنند، در یک جا جمع می‌شوند؛ یعنی همان طور که انسان در آن هنگام اصلا به فکر چیز مورد علاقه‌اش نیست، این حیوانات را نیز چنان وحشت و اضطراب فرامی‌گیرد که گرگ درندگی خودش را فراموش می‌کند و گوسفند هم دشمنش را که گرگ است فراموش می‌کند و همه در یک جا جمع می‌شوند[١] .

وَ اِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ. آنگاه که دریاها مُسَجَّر شوند. «تسجیر» در لغت، دو معنی دارد: یکی داغ شدن و تبخیر شدن در اثر شدت حرارت، که در این صورت معنی آیه چنین می‌شود: در آن هنگام این دریاها همه تبخیر می‌شوند؛ و یکی هم پر کردن، که معنی آیه چنین می‌شود: در آن هنگام دریاها پر می‌شوند؛ یعنی از کثرت زلازل در روی زمین، گودالها و دریاها از قطعات مختلفِ کوه و غیر کوه پر می‌شوند.

وقایع مربوط به متن قیامت

تا اینجا مسائل مقدماتی قیامت ذکر شد و از اینجا مسائلی شروع می‌شود که به متن قیامت مربوط است. به اصطلاح می‌گویند آیات قبل مربوط به «اشراط الساعة» است و این آیات به خود «ساعة» مربوط است.

وَ اِذَا النُّفوسُ زُوِّجَتْ. آنگاه که جانها جفت و قرین شوند[٢] . در قرآن این مطلب مکرر آمده است[٣] که انسانها در این دنیا روی ملاکهای خاصی با یکدیگر اجتماع دارند و جفت و قرین می‌شوند و در آن جهان روی ملاک دیگری. ملاکهای اجتماع در این دنیا، خیلی مختلف است، مثلا هم‌زبانی، هم‌وطنی، قوم و خویشی و رَحِمی، هم‌طبقه بودن و هم‌صنف بودن. ولی در آن جهان، ملاک اجتماع، هم‌روحی و هم‌فکری و هم‌سنخی واقعی است و انسانها درست مثل مغناطیس یکدیگر را جذب می‌کنند. هر کسی با آن کسی خواهد بود که در واقع الگوی اوست. و لهذا در قرآن می‌فرماید: یوْمَ نَدْعوا کلَّ اُناسٍ بِاِمامِهِمْ[٤] . در آن روز هر گروهی را با پیشوای خودشان می‌خوانیم (در اینجا «پیشوا» اعم است از پیشوای خوب و پیشوای بد). در آیه دیگری درباره

[١] . البته لازم نیست همه این وقایع در یك مقام و در یك وقت باشد، بلكه ممكن است هركدام مربوط به ظرفمعینی باشد.

[٢] . در سوره «اِذا وَقَعَتْ» هم كه قرآن مردم را به سه گروه تقیسم كرده، تعبیر «ازواج» به كار برده: وَ كُنْتُمْ أزْواجآثَلاثَةً. همچنین در آیه دیگری می‌فرماید : اُحْشُرُوا الَّذینَ ظَلَموا وَ اَزْواجَهُمْ (صافّات / ٢٢). در این آیات نیز«ازواج» یعنی قرینها و هم‌سخنان و هم‌فكران.

[٣] . در بعضی آیات قبل هم بیان كردیم.

[٤] . اسراء / ٧١.