می‌فرماید: سوگند به آسمان و آینده در شب (یعنی ظاهر شونده در شب در آسمان). «طارق» که از ماده «طَرَقَ» است، اصلِ لغتش به معنی «کوبیدن در» است[٢] . سابقا که زنگهای برقی نبود، روی درِ خانه‌ها چیزی بود که به آن کوبه می‌گفتند[٣] و برای اینکه کسانی که در خانه هستند بفهمند کسی پشت در است این کوبه را به صدا درمی‌آوردند. از آنجا که در قدیم معمولا روزها درِ منزلها باز بود و شبها آن را می‌بستند[٤] ، «طارق» به کسی می‌گفتند که شب وارد بر منزلی شود و درِ آن را بکوبد. پس وقتی می‌گفتند «طارق»، مقصودشان آینده و وارد شونده و کوبنده در[٥] در شب بود.

مقصود از «طارق» در این سوره

در اینجا خداوند کلمه «طارق» را که به همان معنای آینده و ظاهر شونده و وارد شونده در شب است، بعد از کلمه «سماء» (آسمان) ذکر کرده؛ ولی چون این لغت به این معنایی که قرآن در اینجا قصد کرده، در جایی به کار برده نشده، لهذا خودش فورا می‌فرماید: وَ ما اَدْریک مَا الطّارِقُ تو چه می‌دانی که طارق چیست؟!

آن چیزی که شب ظاهر می‌شود چیست؟ آن چیزی که شب گویی درِ آسمان را می‌کوبد و وارد فضای آسمان می‌شود[٦] چیست؟ اَلنَّجْمُ الثّاقِبُ. مقصود از طارق، ستاره است؛ یعنی سوگند به ستاره‌هایی که در شب طلوع می‌کنند. «ثَقْب» یعنی سوراخ کردن. به ستاره از آن جهت «ثاقب» می‌گویند که وقتی طلوع می‌کند، نورش در فضا پخش می‌شود و گویی این نور پرده شب را سوراخ می‌کند و می‌شکافد و وارد می‌شود. پس مقصود این است: سوگند به آسمان و سوگند به ستارگانی[٧] که در دلِ شبِ تاریک طلوع می‌کنند و در صفحه آسمان ظاهر می‌شوند.

استدلال بر معاد با یک تشبیه

حال باید ببینیم ارائه دادن منظره آسمان و شب و ستاره‌ای که در شب و بعد از تاریکی طلوع

[١] . تناسب قسم و مُقْسَمٌ علیه در آیات مورد بحث را عرض خواهم كرد.

[٢] . یعنی كوبیدن در به منظور اینكه صدایی بكند و كسانی كه در داخل منزل هستند متوجه بشوند كه كسی پشتدر است و در را باز كنند.

[٣] . هنوز هم روی درِ خیلی از منزلها كوبه وجود دارد.

[٤] . الان هم در دهات و قصبات همین گونه است.

[٥] . كوبنده به معنی وارد شونده.

[٦] . البته این یك تشبیه است.

[٧] . ستاره خاصی مقصود نیست.