بعد از این قَسَم می‌فرماید: اِنْ کلُّ نَفْسٍ لَمّا عَلَیها حافِظٌ. هیچ نفسی نیست مگر آنکه بر آن نفس نگهبانی است؛ یعنی هیچ نفسی نیست مگر آنکه خدای متعال با قوای غیبی‌ای که موکل بر عالم کرده او را حفظ و نگهداری می‌کند.

مقصود از «حفظ نفوس» در آیه

در اینجا یا مقصود این است که هیچ نفسی معدوم نمی‌شود و از بین نمی‌رود و خدا همه نفوس را حفظ و نگهداری می‌کند، که این مطلب از آیات زیادی (آیات روح) استفاده می‌شود. قرآن می‌فرماید: ماهیت مرگ، توفّی است. توفّی یعنی استیفا کردن و تحویل گرفتن انسان به طور تامّ و تمام. اگر مرگ را از نظر حیات بدنی در نظر بگیریم مثل خشک شدن و متلاشی شدن یک چوب است، اما اگر از نظر شخصیت واقعی انسان و منِ واقعی انسان و به تعبیر قرآن نفس انسان در نظر بگیریم، می‌شود توفّی. یعنی خداوند متعال ملائکه‌ای دارد که نفس و حقیقتِ جان و منِ واقعی آدمی را از بدن تحویل می‌گیرند و بعد هم این حقیقت محفوظ است و از بین نمی‌رود. اَللهُ یتَوَفَّی الاَْنْفُسَ حینَ مَوْتِها وَ الَّتی لَمْ تَمُتْ فی مَنامِها فَیمْسِک الَّتی قَضی عَلَیهَا الْمَوْتَ وَ یرْسِلُ الاُْخْری اِلی اَجَلٍ مُسَمّی[١] . می‌فرماید: حقیقتِ جان انسان و منِ انسان (نه حیات مکانیکی بدن) در حال خواب و حال مرگ گرفته می‌شود، منتها کسی که حکم الهی، مردنِ اوست، حقیقت جانش نگه داشته می‌شود و کسی که حکم الهی، خواب بودن اوست، بار دیگر حقیقتِ جانش فرستاده می‌شود.

و یا اینکه مقصود از حفظ نفس در این آیه، حفظ اعمال است، که این هم از آیات دیگر قرآن استنباط می‌شود. یعنی مقصود این است که نه‌تنها ذات هر نفسی حافظ دارد، بلکه اعمالش هم حافظ دارد. در سوره انفطار می‌فرماید: وَ اِنَّ عَلَیکمْ لَحافِظینَ. کرامآ کاتِبینَ. بر شما حافظان و نگهبانانی است و آنها نویسندگانی بزرگوار هستند. یعنی نه تنها ما محفوظ هستیم، تمام اعمال ما هم اعم از نیک و بد محفوظ است.

از اینجا تناسب قسمِ به آسمان و آینده و ظاهر شونده در شب (یعنی ستاره غایب‌شده و بعد ظاهرشده در شب) با مُقْسَمٌ علیه که آیه اِنْ کلُّ نَفْسٍ لَمّا عَلَیها حافِظٌ می‌باشد، روشن می‌شود. یعنی شما خیال می‌کنید وقتی مُردید، نیست و نابود می‌شوید و دیگر در صفحه این عالم و آسمان این عالم برگشت و طلوع دوباره‌ای ندارید، ولی اشتباه می‌کنید. همان طور که آن ستاره که غروب

[١] . زمر / ٤٢.