عده‌ای احساسات وطن‌پرستی‌شان به جوش می‌آید، می‌گویند: به نام خدا و ایران. اینها کفر است. عده‌ای که اخیرا احساسات خَلقی‌شان به جوش آمده و خیلی خلق‌دوست شده‌اند گاهی به جای به نام خدا می‌گویند: به نام خلق، یا می‌گویند: به نام خدا و خلق. اینها شرک است. ما حق نداریم از آنچه که به ما دستور داده‌اند تجاوز کنیم. وقتی که به ما اجازه نمی‌دهند کاری را به نام خدا و پیغمبر خدا شروع کنیم، چطور به نام خدا و آب و خاک یا به نام خدا و خلق ـ که ما خیلی مردم خلق‌دوستی هستیم و می‌گوییم به نام خدا و نام خلق ـ ]شروع می‌کنیم! [شرک، هر روزی به یک صورت در میان مردم ظهور و تجلی می‌کند. «با» خدا و در مرتبه خدا هیچ چیز را نباید قرار داد. «به» خدا باید به سوی خلق رفت نه «با» خدا.

به همین جهت اینجا که می‌فرماید: سَبِّحِ اسْمَ رَبِّک الاَْعْلی می‌گویند: به پیغمبر دستور داده در مقام تبلیغ، با نام خدا نام احدی را نبر، نام خدا را منزه بدان از اینکه با او نام دیگری را ذکر بکنی و با نام او نام دیگری را بیاوری. ]این سخن را[ به مشرکین می‌گوید. مشرکین ]به پیغمبر [می‌گفتند : بسیار خوب، تو نام الله خدای خودت را ببر، نام این ]بت[ را هم ببر. می‌فرماید: نه، با نام خدا هیچ نامی را نباید برد.

ایجاد و تسویه

اَلَّذی خَلَقَ فَسَوّی. پروردگار برترین، آن که آفریننده است (گفتیم خدا خالق است نه والد)، آن که همه موجوداتْ هستی خودشان را از او دارند. غالبا گفته‌اند «خلق» در مورد مرکبات گفته می‌شود. خدایی که این اشیاء مرکب را آفرید و اجزائی را فراهم کرد و از آنها این مرکبات را به وجود آورد. فَسَوّی. آفرید ]اما[ کار خدا ایجاد محض نیست که همین طور اشیاء را ایجاد می‌کند و به وجود می‌آورد و دیگر کاری به آنها ندارد، بلکه ]کار خدا [ایجاد است و تسویه. تسویه یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن و در جای خود نهادن. نه خلق کردن و رها کردن. مثل این است که برای انسان دست خلق کند، گوش خلق کند، چشم خلق کند، معده خلق کند، جهاز تنفس خلق کند، جهاز دَوَران دم[٢] خلق کند ولی هرکدام به یک سو برود، مثل اینهایی که می‌آیند کنار خیابان بساطی پهن می‌کنند، نگاه می‌کنی می‌بینی یک چاقو در یک جا گذاشته، یک تسبیح در یک جا،

[١] . سؤال : [نامفهوم].استاد : اگر بخواهد مع الله یعنی همردیف خدا باشد همین جور است.

[٢] . [گردش خون.]