نوشته شود که مطالبش همه صحیح است، مطالب صحیح در آن نوشته شود، و ممکن است به گونه‌ای نوشته شود که همه مطالبش یا مطالب عمده‌ای که باید در آن باشد غلط، انحرافی و خلاف واقع است. اتفاقآ همین تعبیر هم مال خود قرآن مجید است. در سوره والشمس می‌فرماید: قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَکیها. وَ قَدْ خابَ مَنْ دسّیها[١] . «دَسّی» در اصل «دَسَّسَ» است. دَسّ یعنی تحریف. ما مثلا می‌گوییم در پرونده‌ای دسیسه کردند، یعنی حرفهای عوضی و برگه‌های دروغین وارد کردند. اگر کتابی باشد که در این کتاب ضمن مطالب درستی که هست برخی مطالب دروغ و غلط را هم قاطی کنند به این کار دَسّ یا تدسیس می‌گویند. قرآن می‌گوید وای به حال آن بشری که در کتاب وجودش تدسیس بشود، یعنی در مسائلی که مربوط به شناخت است، به جای شناختهای صحیح شناختهای غلط وارد بشود. عالم به گونه‌ای است، او عالم را به گونه دیگر می‌بیند[٢] . عالم روی حساب و کتاب و حکمت بپا شده است، او عالم را به شکل هرج و مرج و بی‌حسابی می‌بیند. فلاسفه یک حرفی دارند به نام «اتحاد عاقل و معقول». مسئله اتحاد عاقل و معقول مسئله خیلی مهمی است که از قدیم و حتی در فلسفه جدید هم مطرح است و آن این است که می‌گویند انسان همان چیزی است که می‌اندیشد (این فارسی مطلب است)، که مولوی هم این را در آن شعر معروفش می‌گوید :

ای برادر تو همه اندیشه‌ای مابقی تو استخوان و ریشه‌ای

جوهر تو همان اندیشه توست، باقی دیگر که استخوان و پی و غیر آن است، اینها که تو نیستی. رگ و پی و گوشت و اعصاب و استخوان و غیر آن، اینها که تو نیستی، تو همان اندیشه هستی.

گر بود اندیشه‌ات گل گلشنی ور بود خاری تو هیمه گلخنی

تو همانی هستی که می‌اندیشی. پس تو اگر صحیح بیندیشی صحیحی و اگر غلط بیندیشی خودت غلطی، اصلا خودت یک واژه غلط و یک کتاب سراسر غلط هستی.

اهمیت تصدیق و تکذیب معارف

از اینجا انسان می‌فهمد که تصدیقها و تکذیبها آنجا که به مسائل معارف و به شناختها مربوط می‌شود و دید انسان را درباره جهان عوض می‌کند ]چه مقدار اهمیت دارد.[ اگر انسان درست بیندیشد کتاب صحیحی است و اگر غلط بیندیشد اصلا یک کتاب مغلوط است و انسان نیست. حالا ارزش تکذیب و تصدیق در مسائلی که مربوط به معارف است یعنی مسائلی که مربوط به

[١] . شمس / ٩ و ١٠.

[٢] . عرض كردم در مسائل كلی، مسائلی كه به اصطلاح امروز به جهان‌بینی انسان ارتباط دارد.