اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکرآ وَ اِمّا کفورآ. اِنّا اَعْتَدْنا لِلْکافِرینَ سَلاسِلَ وَ اَغْلالا وَ سَعیرآ. اِنَّ الاَْبْرارَ یشْرَبونَ مِنْ کأْسٍ کانَ مِزاجُها کافورآ. عَینآ یشْرَبُ بِها عِبادُ اللهِ یفَجِّرونَها تَفْجیرآ. یوفونَ بِالنَّذْرِ وَ یخافونَ یوْمآ کانَ شَرُّهُ مُسْتَطیرآ[١] .

آیات اول سوره مبارکه دهر است و چهار آیه اول را در جلسه پیش تفسیر کردیم. آیات بعد ادامه همان آیات است. آیه آخری که در هفته پیش تفسیر شد این آیه بود: اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکرآ وَ اِمّا کفورآ. اجمالا آنچه عرض شد این بود که موجودات هر اندازه که کاملتر می‌شوند بر استقلال و آزادی آنها نسبت به اشیاء دیگر افزوده می‌شود. تکامل مساوی است با رفتن به سوی استقلال و آزادی، آزادی نسبت به اشیاء دیگر و قهرآ نوعی تسلط نسبت به اشیاء دیگر. یک دلیل بر اینکه انسان از همه مخلوقات دیگر کاملتر است این است که استقلال و آزادی بیشتری نسبت به مخلوقات دیگر دارد که در جلسه پیش مقداری این مطلب تشریح شد؛ باز هم برای توضیح، مطالب بیشتری عرض می‌کنم.

عرض کردیم که اگر ما گیاهان را نسبت به جمادات در نظر بگیریم، یک استقلالی از خود دارند و یک نوع آزادی دارند که در جمادات نیست. و در حیوانات نوعی استقلال و آزادی هست