ما شما را از چه آفریدیم؟ از یک آب پست. آیا نطفه، این آب پست متعفّن را در یک قرارگاه محکمی(مقصود رحم است) قرار ندادیم؟ یعنی برای آن، چنان قرارگاه محکمی تعبیه نکردیم؟ آیا اگر انسان یک ذره عقل و هوش خودش را به کار بیندازد نمی‌فهمد که یک نظام، اندازه‌گیری و حسابی هست، تصادف نمی‌تواند چنین چیزهایی را به وجود بیاورد و تدبیری در عالم هست؟ آیا شما را از یک آب پست نیافریدیم؟ آیا بعد این آب پست را در یک قرارگاه محکم و مستحکم و غیر قابل نفوذ قرار ندادیم[١] ؟ بعد هم برایش زمان و حد معین نکردیم؟ موقعش که رسید به طور خودکار، خود به خود شما از رحم مادر به این دنیا پا نگذاشتید؟ آیا در آن مدتی که جنین بودید یک نوع زندگی مخصوص به خود نداشتید که تا به این دنیا آمدید نظام زندگیتان عوض شد؟ اگر پنج دقیقه هم بخواهند دو مرتبه شما را در آن شرایط قرار بدهند محال است، می‌میرید. فَقَدَرْنا فَنِعْمَ الْقادِرونَ. اندازه‌گیری کردیم و چه خوب اندازه‌گیری در کارهای عالم کرده‌ایم (یا قدرتش را داشتیم و چه خوب قدرتمند هستیم). وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ. وای در آن روز برای تکذیب کنندگان، برای این کوران، برای این کسانی که چشمشان را می‌بندند و نمی‌خواهند به حقیقت اعتراف داشته باشند.

دنیا، منزلی از منازل

اَلَمْ نَجْعَلِ الاَْرْضَ کفاتآ. اَحْیاءً وَ اَمْواتآ. وَ جَعَلْنا فیها رَواسِی شامِخاتٍ وَ اَسْقَیناکمْ ماءً فُراتآ. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ[٢] . آیا زمین را محل اجتماع شما قرار ندادیم؟ اجتماع زندگان شما و مردگان شما. زنده‌های شما روی زمین زندگی می‌کنند، مرده‌های شما را هم در همین زمین دفن می‌کنیم. آیا در همین زمین کوههای محکم مرتفع که به منزله اعصاب و رِباطات این زمین هستند و اجزاء زمین را به یکدیگر محکم کرده‌اند، قرار ندادیم؟ آیا شما را در روی این زمین از آب بسیار زلال و گوارا سیراب نکردیم؟ چرا روی اینها فکر نمی‌کنید؟ اینها که نمی‌تواند خودش هدف نهایی باشد. اینها همه مثل همان دنیای رحم است که دنیای رحم نمی‌تواند خودش هدف باشد. در رحم دستگاه ریه اصلا کار نمی‌کند، جهاز تغذیه (دهان، مری، معده) اصلا کار نمی‌کند. جنین در آنجا نفس

[١] . گاهی مطالبی در قرآن می‌آید كه خداوند فعلی را به خود نسبت می‌دهد كه آن فعل فعل بشر است. گاهیافرادی می‌پرسند كه آیا این جبر نیست؟ نه، در قرآن هر كاری را هر سببی انجام بدهد در عین اینكه این كار بهآن سبب منتسب است به خدا منتسب است چون خدا مسبّب الاسباب است. با اینكه معلوم است انسان است كهاین آب را در آن قرارگاه محكم قرار می‌دهد، می‌گوید ما قرار دادیم، چون خداست كه این نظام را به این شكلآفریده.

[٢] . مرسلات / ٢٥ ـ ٢٨.