این ستارگان مطموس بشوند یعنی نور این ستارگان محو بشود، این چراغهای عالم خاموش بشوند. (ما برخی امور را در نظام کوچک مشاهده کرده‌ایم، مثلا دیده‌ایم که چراغ داخل اتاق خاموش بشود، اما آیا هیچ وقت حساب کرده‌ایم که تمام چراغهای عالم یکدفعه خاموش بشود؟!) آن روزی که چراغهای عالم همه خاموش بشود، و چنین روز «خاموشی» برای این عالم رخ خواهد داد.

وَ اِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ. آنگاه که آسمان شکاف بردارد، منشقّ بشود. مکرر گفته‌ایم آسمان که قرآن ذکر می‌کند چیزی است مافوق همه این ستارگان عالم: اِنّا زَینَّا السَّماءَ الدُّنْیا بِزینَةٍ الْکواکبِ[١] . تازه نزدیک‌ترین آسمانها به ما آن آسمانی است که این ستارگان زینت آن شمرده می‌شوند. وَ اِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ. این کوهها از جا کنده خواهند شد. در سوره القارعه می‌خوانیم: اَلْقارِعَةُ. مَا الْقارِعَةُ. وَ ما اَدْریک مَا الْقارِعَةُ[٢] . کوبنده؛ چیست کوبنده و تو چه می‌دانی چیست؟ یعنی از حد فکر تو بالاتر است. انسان با کوبشهایی در این عالم آشنایی دارد. حالا که علم و تمدن خیلی پیش رفته، فرض کنید یک بمب اتمی یا هیدروژنی بیاید قاره‌ای را زیر و رو کند، یا زلزله‌ای بیاید منطقه‌ای را بکلی زیر و رو کند. این، حادثه‌ای است در این زمین کوچک ما. حال اگر کوبنده‌ای در سطح کل جهان پیدا بشود، پتکی بر فرق عالم فرود بیاید که تمام عالم را زیر و رو کند، این عالمی که فاصله ستاره‌هایش با ما میلیونها سال نوری است، این حادثه اصلا از فکر ما بیرون است.

وَ اِذَا الرُّسُلُ اُقِّتَتْ. آنگاه که ]برای[ رسل و فرستادگان ]وقت تعیین شده است. [ممکن است مقصود از رسل انبیا باشند چون می‌دانیم که خدا انبیا را گواهها بر امتها قرار داده است. برای آنها وقت معینی است که باید حاضر بشوند و شاهد و گواه بر امت خودشان باشند. ممکن است مقصود از «رسل» ملائکه باشند: آن روزی که برای نیروهای الهی که این کارها را انجام می‌دهند وقت تعیین شده است؛ چون قیامت حادثه‌ای است که ]اسرار آن را جز خدا نمی‌داند.[ از پیغمبر هم که در این باره سؤال کردند فرمود: علم ساعت علم مخفی است، جز ذات پروردگار احدی علم ساعت را ندارد؛ یعنی اسرار قیامت که کی و چگونه، برای پیغمبران هم مخفی است.

لاَِی یوْمٍ اُجِّلَتْ. این کارها که اشراط الساعة است مقدمه یک روز دیگر است. اینها خودش که قیامت نیست، شرایط قیامت است، مقدماتی است که بعد قیامت رخ می‌دهد. ]لذا می‌فرماید :[ برای چه روزی این کار به تأخیر افتاده است؟ قرآن جواب می‌دهد: لِیوْمِ الْفَصْلِ. برای روز جدا شدن‌ها، همان روز رسیده شدن‌ها، روزی که دیگر کاهها از گندمها جدا می‌شود، پوکها و حقیقتها از

[١] . صافّات / ٦.

[٢] . قارعه / ١ ـ ٣.