در آیه بعد توضیح بیشتری برای این «بهتری» می‌دهد، می‌فرماید: «فرشتگان و روح به اجازه پروردگارشان، در این شب فرود می‌آیند از هر امری[١] ». سَلامٌ هِی حَتّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ. «تمام این شب سلام است، درود است، سلامت است تا طلوع فجر».

آنچه از مجموع آیات قرآن درباره شب قدر استفاده می‌شود

اولین مطلبی که در اینجا هست این است که در این سوره همین قدر می‌فرماید: «ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم» ولی هیچ تعیین نمی‌فرماید که این شب قدر چه شبی از شبهای سال است. ولی آیه دیگری در سوره بقره هست که تا اندازه‌ای شب قدر را مشخص می‌کند و آن آیه این است : شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی اُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدی لِلنّاسِ وَ بَیناتٍ مِنَ الْهُدی وَ الْفُرْقانِ[٢] . می‌فرماید: ماه رمضان، که قرآن در آن نازل شد. پس اجمالا معلوم می‌شود که شب قدر در ماه رمضان است. آیه سوره بقره ماهی را که قرآن در آن نازل شده معین کرده و آیه سوره قدر نام و عنوان شبی را که قرآن در آن نازل شده معین کرده است. این دو آیه ثابت می‌کند که شب قدر از ماه رمضان بیرون نیست.

آیه دیگری که در سوره مبارکه دخان است توضیحی درباره شبی که قرآن در آن نازل شده داده است که از آن توضیح ضمنا مطلب دیگری استفاده می‌شود. می‌فرماید: حم. وَ الْکتابِ الْمُبینِ. اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ اِنّا کنّا مُنْذِرینَ[٣] . ما قرآن را در یک شب مبارک و پر برکتی نازل کردیم و ما همانا همیشه منذِر و هشدار دهنده و اعلام خطر کننده بوده‌ایم و هستیم. بعد می‌فرماید: فیها یفْرَقُ کلُّ اَمْرٍ حَکیمٍ[٤] . در این شب مبارک که قرآن نازل شد هر امر محکمی تفریق و جدا می‌شود. اینجا بیش از این بیان نکرده.

پس اجمالا معلوم است که آن شبی که قرآن در آن نازل شد، به حکم آیه سوره بقره جزء ماه رمضان است و به حکم آنچه که در سوره دخان آمده شبی است که در آن یک جریاناتی رخ می‌دهد؛ یعنی شب تقدیر است، شبی است که در آن یک سلسله مقدرات تقدیر می‌شود. در اینجا هم درباره شب قدر می‌فرماید: در این شب ملائکه و روح فرود می‌آیند از هر امری.

مجموعا معلوم می‌شود که از نظر قرآن و اسلام شب قدر، خودش یک مسئله‌ای است.

[١] . این «از هر امری» را بعدا در تفسیر توضیح می‌دهم.

[٢] . بقره / ١٨٥.

[٣] . دخان / ١ ـ ٣.

[٤] . دخان / ٤.