می‌دهد، گرفتن و اخذ ظالم هرگز از او فوت نمی‌شود. وَ هُوَ لَهُ بالْمِرْصادِ عَلی مَجازِ طَریقِهِ وَ بِمَوْضِعِ الشَّجی مِنْ مَساغِ ریقِهِ[١] . خدای متعال در سر راه او هست (چنان که در آن آیه فرمود: اِنَّ رَبَّک لَبِالْمِرْصادِ[٢] ) مثل استخوانی که در گلویش گیر کند وقتی که می‌خواهد چیزی را فرو بدهد؛ بین راه که می‌خواهد فرو بدهد بیخ گلویش را می‌گیرد[٣] . این، خوف از مقام پروردگار است.

وَ اَمّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ. آن کسی که بترسد مقام پروردگار خود را، مقام عدل پروردگار خود را وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی و نفس را مانع بشود از هوا، جلو هوای نفس را بگیرد. کأنه انسان یک موجود دو شخصیتی است: عقلی دارد و نفسی، فطرتی دارد و نفس امّاره‌ای. وقتی که نفس امّاره و هوای نفسش طغیانی می‌کند و می‌خواهد کاری بر خلاف بکند فورآ نفس خودش را از هواپرستی و دنبال هوا رفتن نهی کند و باز بدارد. فَاِنَّ الْجَنَّةَ هِی الْمَأْوی. برای چنین کسانی مأوی و جایگاه نهایی جنت است.

سؤالات بی‌فایده

یسْئَلونَک عَنِ السّاعَةِ اَیانَ مُرْسیها. فیمَ اَنْتَ مِنْ ذِکریها. اِلی رَبِّک مُنْتَهیها. سؤالاتِ لایعنی، سؤالات بی‌فایده یا سؤالات در مورد امر غیر ممکن ]مطرح می‌کنند. [خدای متعال همیشه از توقیت راجع به قیامت نهی می‌کند. قیامت چه زمانی است؟ می‌فرماید: این، ساعتی است مخفی، این حقیقت مخفی است از همه، حتی پیغمبر. مرتب می‌آیند سراغ پیغمبر: اَیانَ مُرْسیها. رَسْی و رَسا که قبلا هم خواندیم: وَ الْجِبالَ اَرْسیها ]به معنی استقرار یافتن است : [قیامت کی استقرار پیدا می‌کند؟ قرآن ]خطاب به پیغمبر[ می‌گوید: فیمَ اَنْتَ مِنْ ذِکریها. تو از یاد آوردن این مطلب و از این سؤال چه می‌خواهی؟ به چه درد تو می‌خورد؟ اِلی رَبِّک مُنْتَهیها. تو باید بدانی که نهایت بازگشت همه به پروردگار است. اِنَّما اَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یخْشیها. همانا تو فقط یک منذر و اعلام خطر کننده هستی برای کسانی که با این تذکرات تو در قلبشان خشیتی پیدا بشود. کاَنَّهُمْ یوْمَ یرَوْنَها لَمْ یلْبَثوا اِلّا عَشِیةً اَوْ ضُحیها. آن روزی که قیامت و آن وسعت و جاودانگی آن دنیا را ببینند، وقتی تمام آن مدتهایی را که در این دنیا زندگی کرده‌اند و تمام مدتهایی که در فاصله دنیا و آخرت در عالم برزخ بوده‌اند با آن جاودانگی و بی‌نهایتی مقایسه می‌کنند، به نظرشان مثل یک سرِ شب یا سرِ روز می‌آید؛ گویی

[١] . نهج‌البلاغه، خطبه ٩٥.

[٢] . فجر / ١٤.

[٣] . سؤال : همچنین: وَ اَیقَنْتُ اَنَّكَ اَنْتَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ فی مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ اَشَدُّ الْمُعاقِبینَ فی مَوْضِعِالنَّكالِ وَ النَّقِمَةِ. (مفاتیح الجنان، دعای افتتاح).استاد : درست است.