شکافتن این است که من بودم که این را به آب رساندم. (وقتی که با کلنگ خودش می‌زند و پایین می‌رود تا به مرحله‌ای می‌رسد که آب از درون زمین سر بیرون می‌آورد، این تعبیر را به کار می‌برد.)

مادّه «فَطَرَ» در قرآن

تعبیر «فِطْرَت» و «فَطَرَ» و «فاطر» و امثال اینها که در قرآن آمده، داستان عجیبی دارد که معلوم می‌شود این استعمال را بیشتر خود قرآن به‌کار برده است و خود قرآن این لفظ را به این معنی‌اش صیقل داده. ابن عباس ـ که مرد عالم و مفسری بوده و شاگرد امیرالمؤمنین هم بوده است و خودش می‌گوید: «من از تفسیر هر چه دارم از علی دارم» و از نظر زبان عرب هم یک عرب بسیار فصیح است ـ می‌گوید: من معنی کلمه «فِطْرَت» را در قرآن، آن وقت درست فهمیدم که دو عرب برای محاکمه‌ای پیش من آمدند تا من قضاوت کنم. ایندو بر سر یک چاه با یکدیگر اختلاف و دعوا داشتند. (ظاهرآ قضیه این طور بوده که یکی از اینها مدعی بوده که این چاه را من از اول به آب رسانده‌ام و دیگری از باب اینکه سالها متصرف بوده می‌گفته این چاه مال من است.) آن کسی که از اول این چاه را به آب رسانیده بود در ادعای خودش این طور گفت: «أنـَا فَطَرْتُها.» ابن عباس می‌گوید: من آنجا یکدفعه متوجه شدم که کلمات «فَطَرَ» و «فاطر» و «فِطْرَتْ» که در قرآن آمده چه معنی خاصی دارد. یعنی این زدن و شکافتن زمین، شکافتنی است که منتهی به بیرون آمدن و بیرون زدن و جوشش چیزی از درون آن شود.

به نظر می‌رسد که آیه اِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ معنایی دارد زائد بر آنچه که آیه اِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ دارد. اِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ فقط انشقاق را بیان می‌کند، ولی اِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ تنها انشقاق را بیان نمی‌کند، بلکه می‌گوید: شکافته می‌شود و حقیقت دیگری از گریبان آسمان سر بیرون می‌آورد.

حال اگر این آیه را با آیه سوره «عمّ» مقایسه کنیم، معنی خاصی پیدا می‌کند. قرآن در یک جا می‌گوید: اِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ، در جای دیگر می‌گوید: اِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ و در سوره «عمّ» راجع به قیامت می‌گوید: وَفُتِحَتِ السَّماءُ فَکانَتْ اَبْوابآ[١] آسمان گشوده شد، پس آسمان همه به صورت درها درآمد. در این آیه مفسرین گفته‌اند: یعنی کأ نّه دیوار و فاصله میان مُلک و ملکوت از میان برداشته می‌شود. الان عالم ما عالم طبیعت است و عالم دیگر عالم ملائکه، ما از آنها نهان هستیم و آنها از ما پنهان هستند (قدر مسلّم این است که آنها از ما پنهان هستند). ]آیه می‌فرماید: در آن روز [این درها، این حجابها و این پرده‌ها از میان برداشته می‌شود. و لهذا در مورد زمین هم در آیه دیگری

[١] . نبأ / ١٩.