می‌خواهد عبور کند و آن نقطه در مسیر و گذرگاه اوست، ناگهان فردی از کمین بیرون می‌آید و او را کأنه ضبط می‌کند و نگه می‌دارد. از آیات قرآن استفاده می‌شود که جهنم چیزی است که همه مردم به هر حال از آنجا باید بگذرند. وَ اِنْ مِنْکمْ اِلّا وارِدُها کانَ عَلی رَبِّک حَتْمآ مَقْضِیآ[١] هیچ کسی نیست، از پیغمبر گرفته تا مادونه، مگر اینکه راهش را از این متن باید طی کند و برود. عبور از این متن هزارها سال طول می‌کشد. از ائمه سؤال می‌کنند که آیا شما هم؟ می‌گویند: ما هم، ولی جُزْناها وَ هِی خامِدَةٌ ما جهنممان را گذراندیم، خاموش هم بود. خیلی معنی عجیبی دارد. وقتی که توجه داشته باشید که ریشه آتش جهنم از وجود خود انسان برمی‌خیزد، از هوای نفس خود انسان برمی‌خیزد و ریشه آتش جهنم گناهانی است که از وجود انسان مشتعل می‌شود، آن کسی که تمام این آتشها را در وجود خودش خاموش کرده است و کوچکترین شعله هوای نفس هم در او نیست، او می‌آید از این متن می‌گذرد در حالی که خاموش است. فرمود: جُزْناها وَ هِی خامِدَةٌ ما از آن گذشتیم و او خاموش بود. این است که بر بعضی انسانها که آنجا می‌آیند او خاموش است، نمی‌تواند روشن باشد. اِنْ مِنْکمْ اِلّا وارِدُها کانَ عَلی رَبِّک حَتْمآ مَقْضِیآ هر کسی که به بهشت بخواهد برود از جهنم باید عبور کند و این تمثل این جهت است که هر کسی اگر بخواهد به سعادت برسد باید از میان امتحان گناهان عبور کند بدون آنکه آلوده شود. به هر اندازه آلودگی به گناه پیدا کند گرفتاری پیدا می‌کند، جهنم در کمینش است. بعضی افراد آنقدر آلودگی دارند که وقتی به آنجا رسیدند دیگر بیرون رفتن ندارند. بعضی به تعبیر قرآن احقابی می‌مانند (راجع به احقاب بعد صحبت می‌کنیم) و بعضی احقاب هم نمی‌مانند، یک مدت کمی می‌مانند ولی بالاخره از آنجا می‌گذرند. به هر حال جهنم حکم کمینگاهی را در مسیر انسان دارد. مسیر انسان به سوی بهشت است، خدا انسان را خلق کرده که به بهشت برود. انسانِ جهنمی هم که خلق شده است مسیرش به سوی بهشت بوده ولی در این وسط راه می‌ایستد؛ در این کمینگاه، جهنم در کمین اوست. در کمین چه کسی است؟ کسی که قبلا گناهی کرده است و الّا محال است که اساسآ جهنم بتواند کسی را بگیرد.

لِلطّاغینَ مَـابآ. این جمله هم جمله عجیبی است: جهنم بازگشتگاه طغیانگران است، محل بازگشت طغیانگران است. این سؤال مطرح شده که مگر طاغیها از جهنم آمده‌اند که به جهنم بازگشت می‌کنند؟ چرا قرآن جهنم را به عنوان محل بازگشت طغیانگران ذکر می‌کند؟ جوابش خیلی روشن است. مکرر این را عرض کرده‌ایم: هرچه که در بهشت از نعیم و در جهنم از جحیم هست تجسم اعمال خود انسان است. بازگشت به جهنم یعنی بازگشت به کردارهای تجسم یافته

[١] . مریم / ٧١.