بردن است و هر کاری کردیم حسابی در کار نیست. مگر چنین چیزی ممکن است؟! کوچکترین کاری حساب دارد. حساب را در نظر نگرفتن چنین عواقب و نتایجی دارد. وَ کذَّبوا بِایاتِنا کذّابآ. اینها حقایق آیاتی را که ما برایشان آورده بودیم تکذیب می‌کردند، دروغ می‌پنداشتند چه دروغ پنداشتنی. وَ کلَّ شَیءٍ اَحْصَیناهُ کتابآ. دو مرتبه می‌فرماید همه چیز در عالم حساب و کتاب دارد. هر چیزی را ما در کتابی احصا کرده‌ایم، یا هر چیزی را ما احصا کرده‌ایم احصا کردنی، یا هر چیزی را ما نوشته‌ایم نوشتنی؛ یعنی هیچ چیزی بی‌حساب و کتاب نیست. اصلا موحد یعنی کسی که اعتقاد دارد که یک پلک بهم زدن او حساب و کتاب دارد. فَذوقوا فَلَنْ نَزیدَکمْ اِلّا عَذابآ. حالا که چنین است باید بچشید و نمی‌افزاییم شما را مگر عذاب. در آیه «لابِثینَ فیها اَحْقابآ» چون مسئله‌ای در باب خلود مطرح است بعضی مفسرین سخنی گفته‌اند و آن بعید هم نیست. خلود یعنی جاودانگی. نصّ آیه قرآن است هم در مورد بهشت هم درباره جهنم که هُمْ فیها خالِدونَ[١] یعنی در آنجا جاودانه هستند. برخی خواسته‌اند از این آیه قرآن اینچنین استنباط کنند که بقای در جهنم به صورت جاودانه هست اما عذاب کشیدن گو اینکه خیلی طولانی است اما در نهایت امر، دیگر به صورت عذاب کشیدن نیست، مثل کسانی که به چیزی خو بگیرند و عادت کنند، یک چنین حالتی. البته از آنجا چنین گفته‌اند که قرآن می‌فرماید: لابِثینَ فیها اَحْقابآ. لایذوقونَ فیها بَرْدآ وَ لا شَرابآ. اِلّا حَمیمآ وَ غَسّاقآ. در احقابی چنین حالت را دارند، یعنی وقتی که این احقاب که خیلی خیلی هم طولانی است تمام بشود دیگر این حالت نیست. اما البته این احتمالی است که نمی‌شود روی آن تکیه کرد و آن را قطعآ درست دانست. و صلّی الله علی محمد و آله الطاهرین.

[١] . بقره / ٢٥.