آموخت، از کجا گرفت، می‌توان گفت بالاخره از یک کسی گرفته، از هرجا بوده گرفته است). این قرآن نیست مگر یک جادوی آموخته شده. اِنْ هذا اِلّا قَوْلُ الْبَشَرِ پس جز سخن بشر سخن دیگری نیست. سخن یک بشر است که آمیخته با جادو است. اثر خودش را از آن جادو دارد نه از متن سخن.

وصف جهنّم

چنین کسی که به تعبیر قرآن فقط و فقط به عنوان پوشاندن حقیقت و به عنوان عناد ورزیدن ]این سخن را می‌گوید[ در صورتی که خودش هم می‌داند که نامربوط می‌گوید سَاُصْلیهِ سَقَرَ ما هم به زودی او را وارد سَقَر خواهیم کرد. وَ ما أدْریک ما سَقَرُ و تو چه می‌دانی سَقَر که جایگاه این شخص است چیست. لا تُبْقی وَ لا تَذَرُ همین قدر در وصفش این دو کلمه را می‌فرماید: نه باقی می‌گذارد و نه رها می‌کند. جمله خیلی عجیبی برای وضع جهنم است. آتش دنیا و هر عذابی که در دنیا هست وقتی که به شدت و نهایت اوج خودش برسد دیگر باقی نمی‌گذارد یعنی از بین می‌برد ولی وقتی که از بین برد دیگر رها می‌کند، دیگر چیزی نیست که برایش ]آتشگیره باشد، [دیگر نو نمی‌شود که باز بار دیگر. ولی آن جهان جهان فنا نیست، هم از بین می‌برد و هم رها نمی‌کند: کلَّما نَضِجَتْ جُلودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلودآ غَیرَها لِیذوقُوا الْعَذابَ[١] . در سوره سَبِّحِ اسْمَ می‌خوانیم که: ثُمَّ لایموتُ فیها وَ لا یحْیی[٢] . می‌فرماید:

فَذَکرْ اِنْ نَفَعَتِ الذِّکری. سَیذَّکرُ مَنْ یخْشی. وَ یتَجَنَّبُهَا الاَْشْقی. اَلَّذی یصْلَی النّارَ الْکبْری. ثُمَّ لایموتُ فیها وَ لا یحْیی[٣] .

نه می‌میرد و نه زندگی می‌کند، یک چنین حالتی. لاتُبْقی وَ لاتَذَرُ نه ابقاء می‌کند (یعنی او را از بین می‌برد) و نه رهایش می‌کند.

لَوّاحَةٌ لِلْبَشَرِ بشر را و بشره بشر را و چهره بشر را دگرگون‌کننده است؛ یعنی او که از بین نمی‌رود، ولی اگر ببینی کأنه چیز دیگری داری می‌بینی. عَلَیها تِسْعَةَ عَشَرَ بر آن آتش نوزده موجود (بعد گفته خواهد شد مَلَک) موکلند. بعد قرآن راجع به این عدد ١٩ که چرا عدد ١٩ گفته شده است بحث می‌فرماید که باشد ان‌شاءالله در جلسه آینده روی این قضیه بحث کنیم.

[١] . نساء / ٥٦ .

[٢] . اعلی / ١٣.

[٣] . اعلی / ٩ ـ ١٣.