حال چرا می‌فرماید: اَنْ رَءاهُ اسْتَغْنی (معتقد می‌شود که بی‌نیاز شده است)؟ چون انسان واقعا بی‌نیاز نمی‌شود، بلکه خودش خیال می‌کند ]که بی‌نیاز شده است. [انسان با چهار شاهی صنار که گیرش می‌آید واقعا مستغنی و بی‌نیاز نمی‌شود، ولی خودش خیال می‌کند حالا که این را دارم بی‌نیاز هستم؛ یعنی در او احساس بی‌نیازی پیدا می‌شود. وقتی احساس بی‌نیازی در او پیدا شد زود طغیان می‌کند. آنوقت آثار این طغیان، در حرکات و سکنات و معاشرتهایش با افراد ]آشکار می‌شود.[ مثلا با افرادی که تا دیروز معاشرت می‌کرده دیگر معاشرت نمی‌کند و می‌خواهد با طبقه دیگری معاشرت کند، طرز صحبت کردن و حرف زدنش فرق می‌کند، طرز نگاه کردنش به مردمِ دیگر فرق می‌کند. اینها علامت طغیان است.

نمونه‌ای از طغیان انسان

در سوره توبه می‌فرماید: وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللهَ لَئِنْ اتینا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَکونَنَّ مِنَ الصّالِحینَ. فَلَمّا اتیهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلوا بِهِ وَ تَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضونَ[١] . ]در مورد شأن نزول این آیات [اینچنین نوشته‌اند: یکی از صحابه رسول خدا که مرد فقیری بود همیشه به اغنیا ایراد می‌گرفت و می‌گفت : «اگر خدا به ما بدهد می‌بینید چطور به فقرا کمک می‌کنیم و چقدر بخشنده خواهیم بود. ما که نداریم، اینهایی که دارند به مردم چیزی نمی‌دهند»[٢] . به قول سعدی :

کریمان را به دست اندر درم نیست درم داران عالم را کرم نیست

نوشته‌اند آمد ]خدمت رسول اکرم و درخواست دعا کرد.[ رسول خدا برایش دعا کردند تا بالاخره ثروتمند شد. بعد که ثروتمند شد تدریجا در وضع او تغییر پیدا شد، دیگر مانند گذشته همیشه برای نماز جماعت به مسجد نمی‌آمد. اشتغالش خیلی زیاد شد. بعد گفت ما در مدینه نمی‌توانیم زندگی کنیم برویم بیرون از مدینه. وقتی که پیغمبر اکرم مأمور فرستاد برای جمع‌آوری زکوات، اول رفتند سراغ او. گفت: بروید اول از دیگران بگیرید. رفتند از دیگران گرفتند و در آخر آمدند سراغ او. گفت: آخر ما برای چه بدهیم؟ این با جزیه دادن چه فرقی می‌کند؟ مسیحیها جزیه می‌دهند، اگر بنا باشد ما زکات بدهیم پس فرق ما با مسیحیها چیست؟ خلاصه این طور کم ظرفیتی نشان داد. اِنَّ الاِْنْسانَ لَیطْغی اَنْ رَءاهُ اسْتَغْنی.

[١] . توبه / ٧٥ و ٧٦.

[٢] . البته آیه این تفصیل را ندارد؛ قرآن فقط می‌گوید: فَلَمّا اتیهُمْ مِنْ فَضْلِهِ همین كه خدا به آنها [ثروت ]داد.