مفسرین در مورد معنی «کتاب فجّار در سجّین است» و «کتاب ابرار در علّیین است» نظریات مختلفی دارند که وقتی خوب دقت کنیم شاید بتوانیم همه آنها را به یک نظر برگردانیم، مخصوصا با توجه به روایاتی که در این زمینه آمده است. مفسرین این را قبول کرده‌اند که «کتاب» یعنی «مکتوب»[٢] . سؤال این است که آن کتابی که مربوط به اینهاست چه کتابی است؟ آیا کتابی است که اینها نوشته‌اند یا کتابی است که خدا نوشته است؟ ]جواب این است که[ ایندو، یعنی کتابی که خودشان نوشته‌اند و کتابی که خدا نوشته (سرنوشت اینها)، در واقع به یک چیز برمی‌گردد و آن همان کتاب اعمال است؛ یعنی مقصود، خود اعمال است نه چیز دیگر، با توجه به این که این تعبیر در مورد اعمال زیاد آمده است که هر عملی که انسان انجام می‌دهد به منزله نقشی است که در وجود خودش یا توابع وجود خودش ایجاد می‌کند؛ یعنی هر عملی یک کتابت و نوشتن است و با هر کاری که انسان انجام می‌دهد، در صفحه وجود خودش چیزی می‌نویسد. نوشتن فقط این نیست که انسان با خودنویس یا خودکار روی صفحه کاغذ بنویسد، این یک نوع نوشتن است. برای همین می‌گوییم عالَم، کتاب خداوند و کتاب حق است[٣] .

به نزد آن که جانش در تجلّاست همه عالم کتاب حق تعالی است

پس «کتاب فجّار در سجّین است» یعنی کارها و اعمالشان[٤] در سجّین است و اصلا

اعمالشان مستقیما به سوی سجّین می‌رود و هر کسی هم بعدا به اعمالش ملحق می‌شود. عمل هرکسی پیشقراول اوست. همچنین «کتاب ابرار در علّیین است» یعنی اعمال آنها در علّیین است و خودشان هم علّیونی هستند.

[١] . اینها كه در بالا هستند از این جهت است كه برایشان مانع و حجابی نیست و تقرب جسته‌اند. قهرا از اینجافهمیده می‌شود كه در «سجّین» مفهوم «سِفْل» هم هست؛ یعنی آن زندانها را باید جاهای پستِ تنزل یافتهدانست.

[٢] . این كه ما به كتاب می‌گوییم «كتاب»، مقصودمان «مكتوب» است. اصل «كتاب» به معنی «نوشتن» است ولیما معمولا به «نوشته» می‌گوییم «كتاب». خود قرآن هم معمولا هر جا می‌گوید «كتاب»، مقصود «نوشته» است.مثلا به نامه حضرت سلیمان كه «نوشته» است فرموده «كتاب»: قالَتْ یا اَیهَا الْمَلاَُ اِنّی اُلْقِی اِلَی كِتابٌ كَریمٌ. اِنَّهُمِنْ سُلَیمانَ وَ اِنَّهُ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ (نمل / ٢٩ و ٣٠).

[٣] . وقتی انسان نقشهایی معنی‌دار روی صفحه كاغذ می‌كشد، این نوشتن است. عالَم هم وقتی مصنوعِ یك صانعباشد، نوشته و كتاب و مكتوب اوست.

[٤] . سرنوشتشان هم همان اعمال است و چیز دیگری نیست.